VVD zet Van Baalen snel in het donker

DEN HAAG - Misschien kunnen grote optimisten in de VVD nog een lichtpuntje ontdekken in de gedwongen wissel bij de leiding van de verkiezingscampagne. Na het vertrek van oud-studentenweerbaarheids-aanvoerder Hans van Baalen is de organisatie van de komende VVD-verkiezingstoer nu weer in handen van Clemens Cornielje. En die laatste is een winnaar. Cornielje, thans Kamerlid, was in 1994 campagneleider toen de liberalen omhoog schoten van 22 naar 31 Kamerzetels.

Van Baalen of Cornielje, de rol van de leider van een VVD-campagne moet ook weer niet worden overschat. De functie die Van Baalen had was vooral die van een organisator. Zeker bij de VVD, waar Bolkestein de lijnen uitzet, is de campagneleider druk in de weer met het plannen van spreekbeurten en infotainment, maar is hij niet de grote strateeg die achter de schermen bepaalt hoe kandidaten moeten handelen.

En dat Van Baalen die strateeg niet was, wordt nu uiteraard hardgrondig bevestigd in de VVD, sinds de campagneleider is teruggetreden wegens diens vermeende militaristisch gedrag bij de Leidse studentenweerbaarheid Pro Patria en de beschuldiging dat hij als zestienjarige een adhesiebetuiging schreef aan de rechts-extremistische Nederlandse Volksunie van Joop Glimmerveen.

Van Baalen, die op 1 januari zijn zetel in het VVD-hoofdbestuur inruilde voor de functie als campagneleider, begon met groot enthousiasme. Hij keek vorig jaar rond bij zusterpartijen in Duitsland, België en Groot-Brittannië. Ook de Amerikaanse campagne-technieken werden ter plekke onderzocht. In zijn partijblad kondigde hij vorig najaar aan: “Het thema van het VVD-campagneplan is: 'De wil om te winnen.' Voor de VVD valt namelijk veel te winnen. Dit kabinet doet het uitstekend. Toch zijn wij in Nederland nog niet klaar.”

Toen het partijcongres in januari de definitieve verkiezingslijst voor de Tweede Kamer moest vaststellen duikelde de campagneleider nog even een paar plaatsen naar beneden. Onder druk van het hoofdbestuur (“Hij is belangrijk voor de partij, heeft veel inzet”) kwam het allemaal goed en bleef hij uiteindelijk steken op de 29e, verkiesbare, plek.

Invloed op de politiek leider kon hij de afgelopen maanden proberen uit te oefenen in het clubje (jonge) VVD-medewerkers dat Bolkestein als een soort denktank om zich heen schaart. Daaraan wordt hij geacht nu niet meer deel te nemen sinds hij geen campagneleider meer is. Een echte ghostwriter voor Bolkestein was Van Baalen niet, wordt in de VVD bezworen. “Hij schreef misschien één of twee speeches”, zegt een medewerker van de partijleider.

Strategie

De werkelijke strategie van de campagne wordt trouwens bepaald in een andere werkgroep rond Bolkestein. Daarin zitten vice-fractieleider Korthals, minister Dijkstal, Eerste-Kamervoorzitter Korthals Altes, partijvoorzitter Ginjaar en Europarlementariër De Vries.

Van Baalen kan in theorie nog altijd het land in om zelf campagne te voeren. Net als zijn collega kandidaat-Kamerleden spreekbeurten houden bij de achterban. Hij wordt niet geacht dit te doen. Het lijkt een zegsman van de VVD 'verstandig' wanneer hij zich op de achtergrond houdt. Om zich te storten op wat Van Baalen zelf deze week aankondigde: het uit de wereld helpen van al die 'loze verwijten' rond zijn uit de hand gelopen studentengedrag.

Kandidaat-Kamerlid op de VVD-lijst moet hij hoe dan ook blijven, ook als de golven in de publiciteit de komende weken nog hoger mochten worden. Formeel kan Van Baalen na een eventuele definitieve beschadiging pas bij de installatie van de nieuwe Tweede Kamer afzien van zijn binnengehaalde zetel. Hoewel hij zo'n laatste stap terug natuurlijk wel tevoren kan aankondigen.

De oud free-lance journalist bij Sijthoff Pers, ex-officier bij de Koninklijke Landmacht en huidige communicatie-adviseur bij de Deloitte & Touche Consulting Group dient zich al met al voorlopig niet meer te profileren als adviseur van Bolkestein en moet in een stil donker hoekje werken aan zijn verdediging. Ook in zijn eigen partij wordt toegegeven dat zijn moeilijkste klus is het bewijs te leveren dat hij de brief aan Glimmerveen niet heeft geschreven. Een brief getikt met een oude schrijfmachine en voorzien van een handtekening die, zoals hij zelf toegaf, 'lijkt' op die van de zestienjarige Van Baalen. Hij zegt de brief nooit geschreven en verstuurd te hebben. Onafhankelijke schriftonderzoekers van bijvoorbeeld het gerechtelijke laboratorium zouden zijn pertinente ontkenning van een krachtig keurmerk kunnen voorzien. Maar Van Baalen liet deze week weten zijn verdediging vooralsnog alleen te willen voeren.