Oudere emigranten kampen door verlies moedertaal met eenzaamheid

NIJMEGEN (ANP) - Nederlanders, die na de Tweede Wereldoorlog massaal naar andere werelddelen geëmigreerd zijn, vereenzamen op latere leeftijd doordat in hun familie- en relatiekring vrijwel geen Nederlands meer gesproken en begrepen wordt. In Australië zijn de laatste jaren om die reden al twaalf Nederlandstalige bejaardendorpen en een Nederlandstalig verpleeghuis geopend.

Dat stelt drs. A. Ammerlaan, die volgende week aan de Katholieke universiteit in Nijmegen promoveert op een onderzoek naar moedertaalverlies onder emigranten. Ammerlaan komt tot de conclusie dat emigranten, die op jonge leeftijd het land verlaten hebben, Nederlandse woorden zelfs niet meer herkennen, omdat ook hun geheugen geheel Engelstalig is geworden. Pas op hoge leeftijd keert het Nederlandstalige geheugen soms terug bij de herinnering aan de kinderjaren. Bejaarde emigranten kunnen daar dan ook in het Nederlands over vertellen.

Ammerlaan heeft onderzoek gedaan onder emigranten in Australië. De promovendus heeft zelf zes jaar in Australië gewoond. Hij stelt vast dat ook de eerste generatie emigranten vrijwel geen Nederlands meer spreekt. Als zij plaatjes voorgelegd krijgen weten zij meestal de Nederlandse benaming niet meer. Als ze toch op een idee komen, bijkt het “Nederlandse” woord een samenstelling van de moedertaal en Engels, zoals “zweepertje” voor bezem.

Onder bejaarde emigranten kan dit moedertaalverlies voor problemen zorgen, stelt Ammerlaan. Zij krijgen steeds meer Nederlandstalige jeugdherinneringen terug. Maar hun kinderen en kleinkinderen verstaan en begrijpen geen Nederlands. Ouderen vereenzamen, omdat ze beseffen dat ze ook niet meer terug kunnen naar het land waar ze wel met anderen kunnen praten.

De Australische regering probeert het probleem op te lossen door eenzame, van oorsprong Nederlandstalige ouderen bij elkaar te laten wonen. Ammerlaan denkt dat ook de Verenigde Staten in de toekomst steeds meer niet-Engelstalige bejaardenhuizen zullen moeten bouwen.