Bij de Elfstedentocht moet wel iets mis blijven gaan

In 1987 ging er een golfje van opluchting door het (Friese) land, toen de Elfstedentocht net niet voor de derde keer op rij kon worden gehouden. Opluchting? Het is moeilijk voor te stellen als je de afgelopen weken van spanning, opwinding en gekte de revue laat passeren. Toch was de stemming tien jaar geleden begrijpelijk. De Tocht der Tochten dreigde een gewone tocht te worden. De onvoorspelbaarheid, een van de belangrijkste kenmerken, leek verdwenen. Straks hebben we elk jaar een Elfstedentocht. Daar moet je toch niet aan denken. De sfeer in 1986 was al beduidend minder spontaan dan in 1985. Het volksfeest dreigde in '86 onder invloed van alcohol en de mensenmassa zelfs te ontaarden in een orgie van dronkenschap en agressie.

Er was nog iets. De aandacht van de media en met name van de televisie. Natuurlijk, de wedstrijd was prima te volgen en de plaatjes waren mooi. Tegelijkertijd werd de Tocht een beetje beroofd van de magie. Van de verhalen uit het verleden. Over rijders die zich hadden laten duwen, dragen of - nog mooier - die een stukje van het traject hadden afgesneden of zich een paar kilometer per auto hadden laten vervoeren. Nee, de TV zou er ook toe leiden dat de echt mooie verhalen niet meer geschreven zouden kunnen worden. De ironie wil dat juist de televisie verantwoordelijk is dat over de Elfstedentocht meer nabeschouwingen zijn verschenen dan over een WK voetbal of Olympische Spelen. Het missen van de stempelpost bij Hindeloopen door Piet Kleine en René Ruitenberg werd haarscherp geregistreerd. Daarentegen werden de juiste finishbeelden van de vrouwen - Boukje Bron eindigde wel degelijk als derde in plaats van Jenita Smit - pas drie dagen later vertoond.

Natuurlijk werd schande gesproken van de diskwalificatie van Kleine en Ruitenberg en het over het hoofd zien van Bron. In een tijd met de modernste registratie-middelen mag dat eigenlijk niet voorkomen. Toch is het ook de charme van een evenement als de Elfstedentocht dat dit soort incidenten kunnen gebeuren en moeten blijven gebeuren. Het is ook verklaarbaar. De vereniging De Friesche Elf Steden heeft nu eenmaal niet de ervaring met het organiseren van een jaarlijkse tocht. Je kunt wel elk jaar het draaiboek aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen, maar je kunt niet elk jaar leren van fouten. Zo werd sinds de bijna rampzalige gebeurtenissen in 1986 regelmatig de vraag gesteld of het nog wel verantwoord was de Elfstedentocht te houden met zo'n massa langs en op het ijs. Bij de editie van 1997 is dan ook - met succes - veel tijd en energie gestoken in de begeleiding van het publiek. Ook het fenomeen zwartrijder zorgde voor de nodige hersenbrekers. De organisatie dacht zwartrijders te kunnen weren door de echte toerrijders een oranje armband met Elfstedenlogo te geven. Plotseling waren er honderden banden te weinig, omdat ook souvenirjagers het kleinood hadden ontdekt.

Met de incidenten rond Kleine, Ruitenberg en Bron kwamen andere mankementen aan het licht, waarvoor de organisatie ongetwijfeld bij een volgende Tocht een adequate oplossing zal hebben bedacht. Misschien komt de vereniging vandaag, als over eerherstel voor de niet-gestempelden wordt beslist, al met suggesties. Toch kan het relatieve gebrek aan ervaring niet wegpoetsen dat het bestuur zaterdag ook knullig heeft gehandeld. Waarom moest het tot vier uur na de finish duren voordat Kleine en Ruitenberg werden gediskwalificeerd? Natuurlijk, het bestuur kon niet voorbijgaan aan de vernietigende tv-beelden. Het motto 'regels zijn regels' klonk hard. Maar ook begrijpelijk als je later op de dag zag dat die regels ook golden voor toerrijders die zes seconden te laat arriveerden in Dokkum of Leeuwarden.

Een beetje professionele organisatie - en dat pretenderen Kroes en de zijnen toch te zijn - had ook kunnen besluiten Kleine en Ruitenberg voorlopig te handhaven in de uitslag, hangende een onderzoek naar het stempelgedrag. Ook had het bestuur de prijs voor de derde plaats bij de vrouwen even in de kast kunnen houden en het protest van Boukje Bron serieus nemen. Nu moest de Friezin leuren bij de media om haar gelijk te halen.

Maar goed, ze wordt vandaag alsnog groots gehuldigd. . . . tijdens de paardenveiling. Kleine en Ruitenberg zullen hun eerherstel wel via de post krijgen. Wat was er mooier geweest het drietal uit te nodigen op het schaatsfeestje dat dit weekeinde enkele kilometers zuidelijker in Friesland wordt gevierd.