ERNESTO SAMPER - Prima president met foute adviseurs

Ernesto Samper is een vechtersbaas. De Colombiaanse president is op z'n sterkst als hij in het nauw wordt gedreven. Al anderhalf jaar wordt hij ervan beschuldigd dat zijn verkiezingscampagne is gefinancierd door het drugskartel van Cali. De president zegt van niets te weten. Als er al drugsgelden de campagne zijn binnengesluisd, is dat buiten mij om gebeurd, luidt zijn consequente verweer. Samper is zeer beslist: aftreden zou getuigen van lafheid.

Trouwens: alleen hij kan het vaderland leiden. Samper is een liberaal van sociaal-democratische snit. Hij prijst elke dag de verdiensten van zijn eigen sociale politiek, naar eigen zeggen een vergaande correctie op het neo-liberale economische beleid van zijn voorganger (en partijgenoot) César Gaviria.

Het parlement heeft inmiddels - op verzoek van de president zelf - het onderzoek naar de rol van Samper in het drugsschandaal heropend. Eerder concludeerde een onderzoekscommissie dat er geen harde bewijzen waren dat de president op de hoogte was van de financiële infiltratie van het Cali-kartel in zijn campagne.

Bij de opening van de buitengewone zittingen van het parlement over het schandaal zette Samper vorige week meteen de aanval in. “Laster is getuigenis geworden en heeft schurken in helden veranderd.” Hij doelde ongetwijfeld op ex-minister van defensie Fernando Botero, zijn eigen voormalige campagnemedewerker Santiago Medina en op ex-senator Zána Izguierdo. Hun verklaringen komen min of meer overeen. “Samper is een goede vent, maar hij heeft slechte adviseurs en maakte er een gewoonte van om te liegen”, zei Izquierdo vorige week.

Voorlopig zit Izquierdo voor haar aandeel in het schandaal achter slot en grendel. Meteen na haar redevoering in het parlement werd ze gearresteerd. Toeval of niet: toen ze opnieuw de beschuldigende vinger richting president stak, staakte de staats-tv de uitzendingen.

Maar de president dronk, na een emotionele rede, nog een stevige borrel met menig parlementariër. Voor het op handen zijnde onderzoek is het niet bemoedigend dat een groot deel van de volksvertegenwoordiging de president al bij voorbaat toejuicht. Tientallen parlementariërs worden verdacht van banden met de drugsmafia. En de parlementaire onderzoekscommissie heeft nagenoeg dezelfde samenstelling als de vorige, die Samper vrijsprak. Verscheidene commissieleden zijn mogelijk ook bij het schandaal betrokken.

Maria Isabel Patino, één van de belangrijkste ondernemers van Colombia, is pessimistisch gestemd. “Samper is een zeer slimme man met een uitgekiende strategie. Hij presenteert zich nu als een slachtoffer, als de redder van de gewone man. Tegen hem is een complot gesmeed. Over enkele weken hebben veel mensen medelijden met hem. Iedereen die dan tegen de president is, is een klootzak. En er gebeurt niets. Zo gaat het in Colombia altijd.”

Terwijl Nobel-prijswinnaar Gabriel Garcia Márquez, de liberale ex-president López Michelsen, en vooraanstaande militairen waarschuwen voor een burgeroorlog, laakt Samper de rol van de internationale pers. Die schildert hem af als een crimineel. Hij hekelt ook openbaar aanklager Alfonso Valdivieso, die de getuigenissen van Botero, Medina en Izquierdo serieus neemt. De president klaagt over de vele bedreigingen die hij en zijn familie hebben ontvangen. Zeer betreurenswaardig natuurlijk, maar dat is Colombia. Zo'n beetje alle politici, journalisten en ondernemers zijn de afgelopen weken met de dood bedreigd.

Samper, voormalig ambassadeur in Spanje en minister van economische ontwikkeling onder zijn voorganger Gaviria, bouwde al vroeg een gedegen reputatie op als deskundig advocaat, econoom en publicist. In 1981 maakte hij zijn politieke debuut, en raakte ook meteen in opspraak. Samper zou getuige zijn geweest van een donatie van het drugskartel van Medellín aan de verkiezingscampagne van López Midelen. Dus ook toen al, zeggen veel Colombianen nu. Die constatering leidt soms tot de mening dat Samper maar rustig moet blijven zitten en geen verantwoording hoeft af te leggen voor zijn daden. Een groot deel van de Colombiaanse bevolking is ervan overtuigd dat alle presidenten in de afgelopen twintig jaar 'dinero caliente' (letterlijk heet geld) van de drugsmafia hebben geaccepteerd. Waarom moet Samper dan als enige boeten? Waarom dan nu schoon schip maken?

In zijn politieke jeugd, begin jaren '80, pleitte hij voor de legalisering van softdrugs. Dat idee heeft hij nu voorgoed verlaten. Kort na zijn ambtsaanvaarding kondigde de president, onder druk van de Verenigde Staten, een groot offensief aan tegen het drugssyndicaat van Cali, verantwoordelijk geacht voor de export van ruim 80 procent van de cocaïne naar de VS. In augustus '95 waren al zes van de zeven belangrijkste leiders van het kartel opgepakt. “Het Cali-kartel is vernietigd, een triomf voor geheel Colombia”, sprak Samper trots.

Die 'triomf' voor Colombia resulteerde in een hard gelag voor de president. Want de ironie wilde dat de Colombiaanse 'war on drugs' zoveel nieuwe gegevens opleverde over Samper, dat hijzelf onder zware verdenking kwam te staan.

Hij had de geschiedenis willen ingaan als de man die de oorlog tegen de drugsbaronnen won en vrede sloot met het linkse verzet. Beide doelen zal hij niet bereiken. De drugshandel gaat gewoon door. Al is de arrestatie van de gebroeders Rodriguez van het Cali-kartel wel een zware slag geweest, kleinere kartels hebben het machtsvacuüm al opgevuld.

En vrede met de diverse guerrillabewegingen is nog heel ver weg. Guerrillastrijders zeggen niet te willen onderhandelen met een 'narco-president'. Hypocrisie ten top, want het verzet sluit zelf allerlei allianties met de 'narco-traficantes'.

Samper geeft nu wel toe dat hij 'fouten' heeft gemaakt. Hij heeft de verkeerde personen in zijn campagne benoemd en hen te weinig gecontroleerd. Maar het begrip politieke verantwoordelijkheid komt niet in zijn vocabulaire voor.