Veroveren is simpeler dan vertrekken

Minder dan zeven dagen duurde in 1967 de Israëlische verovering van de Golanhoogvlakte en de westelijke Jordaanoever. Al meer dan zeven jaar duren de onderhandelingen over de teruggave ervan. Terugtrekken blijkt veel moeilijker dan veroveren. Soldaat Ehoed Barak moet nog wennen aan die gedachte.

Tot afgelopen maandag geloofde de Israëlische premier heilig in de ambitieuze tijdschema's die hij zichzelf had gesteld. Medio februari zou hij een raamakkoord sluiten met de Palestijnen over verdere terugtrekking van Israelische troepen uit de Westelijke Jordaanoever, en tegen eind april wilde hij in beginsel het akkoord met Syrië rond hebben. Maandagavond deelde Barak de Palestijnse leider Jasser Arafat mee dat hij de terugtrekking met zes weken wil opschorten. Diezelfde dag lieten de Syriërs weten de onderhandelingen met Israël op te schorten. Dus ook de streefdatum voor het akkoord met Syrië lijkt onhaalbaarder dan ooit.

Toch is het overleg in volle gang, niet rond de tafel, maar op afstand, via faxen en telefoontjes, en lekken naar bevriende media. Dat laatste begon nog tijdens de onderhandelingsronde van tien dagen geleden. Op wonderbaarlijke wijze was de prestigieuze Arabische krant Al Hayat ineens een geheim stuk in handen gevallen waaruit bleek dat Syrië op alle punten de poot stijf had gehouden, de hele Golan terug zou krijgen, zonder concessies te doen.

De Israëliërs sloegen terug. De Israëlische krant Ha'arets kreeg het werkdocument toegespeeld dat de Amerikanen hadden opgesteld. Ook de Israëliërs konden lezen dat hun premier voet bij stuk had gehouden.

De Syrische pers reageerde fel. De oude toon jegens de zionistische vijand had heel even plaats gemaakt voor voorzichtige lof voor de Israëlische premier, maar was volop terug. Uit alles bleek dat de Syriërs zich bedrogen voelden.

Misschien niet onterecht. Uit een brief van Clinton van 12 oktober verleden jaar, had de Syrische president Assad begrepen dat Israël bereid was tot een terugkeer naar de grenzen van 1967. Barak zou dat bij aanvang van het overleg bekend maken. Die brief was kennelijk de voornaamste reden voor Assad het vastgelopen vredesoverleg te hervatten. Maar Barak kwam niet over de brug. De Israëlische premier had inderdaad Clinton gezegd dat hij bereid is tot die terugtrekking, maar verwachtte in ruil dat Syrië bereid zou zijn te praten over normalisering van de betrekkingen en veiligheidsgaranties.

In plaats daarvan moest de Israëlische premier onderhandelen met de Syrische minister van buitenlandse zaken, Faroek Sjara, die hem de hand niet mocht schudden en er slechts op uitgestuurd was om te horen dat Israël zich terug zou trekken. Zelfs de grootste vredesduiven in Israël ging dit te ver. De schrijver Amos Oz merkte snerend op dat Syrië denkt dat het de Golan kan terugkrijgen en ,,ons daarvoor in ruil slechts per fax een ontvangstbewijsje hoeft te sturen''.

De stemming twee weken geleden bij het overleg in Shepherdstown was kil. Handen werden er niet geschud en de Syrische journalisten maakten zich zelfs haastig uit de voeten als bleek dat hun Israëlische collega's op dezelfde lift aan het wachten waren. Ook de bemiddelingspogingen van president Clinton leken het ijs niet echt te breken. Zelfs niet het gezamenlijke diner bij het haardvuur, met het uit het Witte Huis overgevlogen kristallen servies. Clinton en Barak verschenen huiselijk zonder das, Sjara met. De sla met geitenkaas, de biefstuk in een champignonsausje en gestoofde peertjes met ijs, ze mochten niet baten.

Barak wachtte bij terugkeer een massale demonstratie in Tel Aviv tegen het opgeven van de Golan. Opinieonderzoeken wezen uit dat het verzet tegen terugave van de Golan was toegenomen.

Maar ook voor Assad waren de demonstratie en de peilingen tekens aan de wand. Als nauwgezet lezer van de Israëlische pers weet hij dat een akkoord uiteindelijk moet worden goedgekeurd door het Israëlische volk.

Het is een vicieuze cirkel. Een toeschietelijk Syrië kan de Israëlische publieke opinie ten goede keren. Maar een wantrouwig Damascus wil eerst garanties dat Israël zich terugtrekt.

Het klinkt alsof de gesprekken muurvast zitten. Maar de optimisten houden vast aan hun eigen scenario. Ten eerste wordt er wel degelijk onderhandeld en komen de onderhandelingsteams - op lager niveau - toch bijeen.

En belangrijker, beide partijen hebben belang bij een akkoord, en liefst zo snel mogelijk. Assad is ziek en wil kennelijk een schone lei achterlaten voor zijn zoon. In het Witte Huis zit nu nog een president die bereid is al zijn energie te steken in een Syrisch-Israëlische vrede en ook voor de kosten wil opdraaien. Hoe dichter de verkiezingen in de VS naderen, des te geringer worden Clintons macht en invloed.

Kringen rond Barak hielden gisteren optimistisch vol dat het misschien wel goed was dat de Syriërs zo moeilijk deden. Het handenschudden en andere gestes zouden veel beter van pas komen vlak voor het Israëlische referendum over het akkoord -als het zover komt.