Opheffen armoedeval kost miljarden

De Tweede Kamer maakt zich op voor een discussie over het aanpakken van de armoedeval, waarbij de oude partijpolitieke verschillen weer volop naar boven komen. De VVD opende de aanval vorige week met de stelling dat àlle inkomensafhankelijke subsidies moeten worden afgeschaft. En minister De Vries waarschuwde de kamer dit weekend alvast dat een oplossing ,,miljarden guldens'' gaat kosten.

Hoe de minister van sociale zaken de armoedeval precies wil aanpakken, blijft nog gissen. In de catacomben van het ministerie zwoegen ambtenaren al maanden op een oplossing die de minste negatieve bij-effecten heeft op de werkgelegenheid of de inkomens.

Voor De Vries wordt het een nieuw huzarenstukje als hij met een politiek aanvaardbare oplossing tegen de armoedeval komt. Kamerfracties, en met name de VVD en het CDA, dringen al maanden bij De Vries aan op maatregelen. Terwijl de bureauladen vol met wetenschappelijke rapporten over de armoedeval liggen, heeft de bewindsman tot nu toe weinig gedaan om het probleem aan te pakken, zo luidt hun kritiek.

Het is de politiek een doorn in het oog dat uitkeringsgerechtigden in Nederland er in hun besteedbare inkomen op achteruit gaan zodra ze een betaalde baan aanvaarden.

Deze armoedeval ontstaat doordat de overheid in de strijd tegen armoede allerlei inkomensafhankelijke subsidies geeft aan lage inkomens. De subsidies vervallen zodra iemand gaat werken. En daarmee werpt de armoedeval voor uitkeringsgerechtigden een drempel op bij het aanvaarden van werk.

In het vorige week door de Kamer aanvaarde nieuwe Belastingplan, wordt vanaf volgend jaar een deel van die armoedeval aangepakt via het arbeidskostenforfait: alle werkenden mogen 1536 gulden aftrekken van de belasting. Dat extraatje krijgen uitkeringsgerechtigden niet.

Om de armoedeval helemaal op te heffen zou dit forfait echter moeten worden opgetrokken tot ongeveer 2 800 gulden per jaar, zo stelde oud-topambtenaar Sweder van Wijnbergen van Economische Zaken twee jaar geleden. Dát echter zou de staat goud geld kosten.

De PvdA ziet het arbeidskostenforfait als hét middel om inkomensbeleid te voeren. Het forfait kan immers stukje bij beetje omhoog. Nog liever had de PvdA gezien, dat in het Belastingplan het Amerikaanse systeem van earned income tax credit was opgenomen. In dit systeem mag een werkende minder aftrekken, naarmate hij meer verdient. Dat vond de VVD tijdens de formatie echter veel te nivellerend werken. Volgens de liberalen moeten alle werkenden evenveel van dit belastingvoordeel profiteren. Ze nemen op de koop toe dat het arbeidskostenforfait als middel tegen de armoedeval de staat daardoor onnodig veel geld kost.

Ook GroenLinks pleit al jaren voor het Amerikaanse systeem. Maar de linkse oppositiepartij wil daar bovenop het minimumloon en de uitkeringen verhogen. Een hoger minimumloon belemmert echter de banengroei in Nederland omdat arbeid dan duurder wordt. Volgens de andere partijen is dat niet gewenst.

Het CDA ziet niets in generieke belastingmaatregelen en bedacht vorig jaar iets nieuws. In plaats van het scala aan individuele subsidies moet de overheid bepalen wat het maximum is dat een gemiddeld gezin mag besteden aan wonen, gezondheidszorg en scholing. Alleen gezinnen die meer uitgeven, krijgen nog subsidie. Maar zelfs met dat plan valt de armoedeval niet helemaal weg te werken.

Het voorstel van de VVD om alle subsidies af te schaffen, is de meest effectieve en goedkope manier om de armoedeval aan te pakken. Immers, alle onderzoeken wijzen uit dat met name de huursubsidie en de studiekosten-vergoeding de grootste boosdoeners van de armoedeval zijn. In het meest recente rapport van de universiteit van Groningen constateren de onderzoekers echter dat afschaffen van deze subsidies ,,ten koste gaat van sociaal wenselijk beleid''.

Het VVD-voorstel is echter voor andere partijen niet reëel, omdat Nederland dan domweg geen armoedebeleid meer voert. Armoedebeleid veroorzaakt een armoedeval, het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Wat dat betreft heeft De Vries gelijk: er bestaat geen sociaal aanvaardbare oplossing om de armoedeval volledig weg te werken, tenzij de staat miljarden daarvoor uittrekt. De vraag is of de politiek daartoe bereid is.