'Complete nonsens over ons uitgestort'

Van onze kerkredactie “Goed, het was niet allemaal feilloos wat wij deden. Maar wij deden in ieder geval iets. En zo dom was het toch eigenlijk ook weer niet. En - voordat u ons weer, achteraf, met clichés om de oren gaat slaan - wat deed u eigenlijk?” Zo sluit de theoloog prof. dr. R. Zuurmond een terugblik op de bloeitijd van de beweging 'Christenen voor het Socialisme' af, in het jongste nummer van het theologische tijdschrift 'Interpretatie'.

Professor Zuurmond vindt dat er sinds 'de teloorgang van het socialisme in de jaren tachtig en negentig' veel 'eenzijdigheden' over Christenen voor het Socialisme (CvS) zijn uitgestort, soms zelfs 'complete nonsens'. Volgens Zuurmond was er van een collectieve 'marxistische Vorverstündnis' van de Bijbel bij CvS geen sprake. Evenmin zijn, volgens hem, de Christenen voor het Socialisme 'bezweken voor de lokroep van het communistische ideaal'.

De oud-hoogleraar, woonachtig in Engeland, hoopt dat er ooit nog eens 'een verantwoorde geschiedenis van deze beweging' zal worden geschreven tegen de tijd dat 'het getij van goedkoop triomfalisme over de teloorgang van het socialisme in de jaren '80 en '90 is verlopen'.

Een flink aantal theologisch onderlegde leden van Christenen voor het Socialisme was in de jaren zeventig en tachtig lid van de Communistische Partij in Nederland. Dat betekende volgens Rochus Zuurmond niet dat socialisme voor de leden van de beweging 'een geloofsartikel' was. Socialisme “was niet meer, maar ook niet minder, dan een zinnig ontwerp van een maatschappij waarin - in tegenstelling tot het kapitalisme - zulke elementaire bijbelse noties als gerechtigheid, onderlinge verbondenheid, trouw en naastenliefde een herkenbare gestalte zouden kunnen krijgen”.

Een kerngegeven is dat Christenen voor het Socialisme uit de Derde Wereld (vooral uit Zuid-Amerika) naar Europa kwam overgewaaid, uit gebieden waar de armen in extreme mate slachtoffer waren van 'het kapitalisme'.

Dat de Christenen voor het Socialisme, zéker die in Duitsland en Nederland, “niet bereid waren het Oost-Europese socialisme over de gehele linie te demoniseren” is door aanhangers van 'populistische opinies als het anticommunisme' altijd tegen de beweging ingezet.

“Maar socialistenhaters vergeten wel eens dat de sociale wetgeving, waarvan zij graag en terecht genieten in West-Europa niet voortkwam uit een opwelling van menslievendheid, maar het directe gevolg was van de revolutie in Oost-Europa die volgde op de Eerste Wereldoorlog”, schrijft Zuurmond.

Streng voegt hij eraan toe: “De vraag naar een humane samenleving voor allen zal niet verdwijnen. Vroeg of laat zal men zich weer gaan afvragen of dat 'socialisme' nu eigenlijk wel zo gek was. Als goede socialisten moet men dan beseffen dat de geschiedenis er niet is om te herhalen - dat wordt een farce - (naar een bon mot van Karl Marx - red.) maar om ervan te leren. Wat ons te doen staat (naar Lenin, die het als boektitel nam - red.), is ervoor te zorgen dat, als die vraag opkomt, men weet waarover men het heeft.”