'Rookmelder' moet misstanden opsporen

Verwaarlozing en seksueel misbruik van verstandelijk gehandicapten krijgen de kans als de omstandigheden ernaar zijn. De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) presenteert vandaag een nieuwe 'rookmelder' om risicosituaties te signaleren.

Bewoners van de instelling Opmaat in Bedum werden slachtoffer van ernstige misstanden, bleek november vorig jaar. Het Hendrik van Boeijen-Oord in Assen zette deze week een 50-jarige medewerker op straat, die bekende ontucht te hebben gepleegd met een bewoner van het centrum. De verstandelijk-gehandicaptenzorg wordt met enige regelmaat geplaagd door dergelijke pijnlijke incidenten.

,,Alle omstanders vragen zich dan af: hadden we dit kunnen zien aankomen?'' zegt J. Bokma van de VGN. Een vraag die steeds belangrijker wordt naarmate meer verstandelijk gehandicapten in kleine groepjes buiten het instellingsterrein gaan wonen.

Bokma is projectleider van een VGN-werkgroep die de 'Signaallijst onderkenning risicovolle zorgsituaties' opstelde. Met behulp van die lijst kan het management in één of twee dagen tijd in kaart brengen of het op een afdeling of in een woongroep 'pluis' of 'niet pluis' is.

Zo moet de waarnemer letten op de leefomstandigheden van de bewoners. Hebben ze invloed op hun bedtijd en hun vakantiebestemming? Kunnen ze zich afzonderen? Een ongezellige huiskamer en gebrek aan hygiëne kunnen ook een teken aan de wand zijn. Aandacht verdient verder de wijze waarop de verzorgenden omgaan met ouders en vrijwilligers. Een team dat naar buiten een gesloten front vormt, moet alarmbelletjes doen rinkelen.

De verstandelijk-gehandicaptenzorg kwam de afgelopen maanden veelvuldig negatief in het nieuws. Maar Van Sambeeck denkt niet dat seksueel misbruik en mishandeling toenemen. ,,Wel komen incidenten vaker naar buiten. Vroeger was de sector erg gesloten, maar dat proberen we hard te veranderen.''