Formeel is het kerkgebouw eigendom van de priester

Net als in Nederland betaalt ook in Engeland de staat geen geld aan de kerken. Maar anders dan in Nederland, waar met een landelijke Actie Kerkbalans wordt gepoogd de plaatselijke kerken bij te staan in hun geldwerving, moet in Engeland de plaatselijke priester van de Church of England het op eigen kracht zien te rooien. Ter gelegenheid van Kerkbalans een overzicht hoe kerken elders in Europa aan hun geld komen.

Het maakt de taak van een anglicaanse priester er niet gemakkelijker op, dat hij zelf moet zorgen dat de parochie rondkomt. En dat terwijl hijzelf ook vrij karig wordt bedeeld met een, door het bisdom betaald en landelijk bepaald, stipendium van omgerekend ongeveer 52000 gulden per jaar, plus gratis huisvesting.

,,Het is een stipendium, genoeg om van te leven, maar het is geen salaris, het is niet wat ons werk waard is', zegt Norman Issberner, zojuist gepensioneerd priester in Clacton-on-Sea bij Harwich. Flink wat priesters ontvangen overigens minder dan dit aanbevolen stipendium, omdat in hun bisdom de geldproblemen zo groot zijn. En bij die gratis huisvesting moet je denken aan een ,,klein optrekje', voegt Issberner lachend toe.

Hij vertelt hoe moeilijk het is de parochies te financieren. Niet alleen zijn deze geheel voor zichzelf verantwoordelijk, bovendien dienen ze flink af te dragen aan de bisdommen. In Issberners eigen parochie waren de inkomsten uit de vrijwillige bijdragen van kerkleden te gering voor deze verplichte afdracht aan het bisdom. Daardoor was hij voor de betaling van onderhoud, verwarming en schoonmaak van de kerk, en zelfs voor elke liter benzine die hij nodig had voor werkbezoeken, afhankelijk van bazaars en andere speciale activiteiten om geld te werven. ,,Echt erg moeilijk.'

Hoewel het dus in de anglicaanse kerk de priester voor voldoende geld in zijn parochie moet zorgen, zien in de praktijk parochieleden wel in dat boekhouden en fondsen werven niet van elke priester de sterkste kant zijn, vertelt Issberner. ,,Gelukkig zijn er in de meeste parochies wel mensen die helpen met het regelen van de financiën.'

Voor restauratie van kerkgebouwen draaien veel parochies zelf op. Want om voor subsidie van de National Heritage Fund in aanmerking te komen, moet je toch minstens met een kerk uit de dertiende eeuw aankomen en daar kan niet elke parochie aan voldoen, zegt Issberner.

Al met al gaat 18 procent van de uitgaven naar het onderhoud van de 16200 kerkgebouwen, waarvan er 13000 monument zijn, meldt Robin Stevens, financieel expert van de Church of England. Overigens zijn Nederlandse kerken meer kwijt aan onderhoud, oplopend tot 37 procent van de uitgaven in de Nederlandse rk kerk.

Een kostenpost die de Church of England al jarenlang veel zorgen baart zijn de pensioenen. In 1997 -recenter cijfers heeft de kerk nog niet op een rij- waren er met 11424 gepensioneerde priesters en hun weduwen meer mensen afhankelijk van een pensioen dan de 10213 werkende priesters. Daarbij komt dat voor pensioenen bestemde fondsen in de jaren tachtig flink zijn geslonken door onverstandige beleggingen.

Tegenover deze kostenposten staat van oudsher een groot voordeel aan inkomstenkant: de Church of England boekt aanzienlijke winsten op haar rijke bezit. Het mooie Britse verleden heeft heel wat nagelaten. Ter vergelijking: in Nederland haalden in 1998 de gereformeerde kerken 13 procent van hun totale inkomsten uit kapitaalwinst, de hervormde kerk 19 procent en de rk kerk 29 procent. De Church of England haalde liefst 35 procent (247 miljoen pond) van de inkomsten over 1997 uit pure kapitaalwinst.

Maar zo mooi als tien jaar geleden is het in Engeland niet meer. Toen konden alle pensioenen en meer dan de helft van de inkomens van de priesters uit deze kapitaalwinst worden bekostigd. De kerk draaiende houden vroeg niet al te veel van de kerkleden: hun voorouders hadden al betaald.

Uit angst echter dat op het oude bezit zou worden ingeteerd, hebben de church commissioners, de mensen die het landelijk kerkbezit beleggen, sinds 1991 deze makkelijke inkomstenbron beperkt. Bijgevolg moet een groter deel van de uitgaven worden gedekt door giften van de leden. Waar dit niet lukt, krijgen de priesters de rekening gepresenteerd; zij moeten dan afzien van een deel van het stipendium. Geleidelijk komen ook de kosten van de pensioenen ten laste van de giften. Alle zeilen moeten dan ook bijgezet om de kerkleden te overtuigen dat de Church of England meer van 'levend geld' en minder van oud bezit moet leren leven.

De kerk moedigt haar leden aan om voor langere tijd een vast bedrag toe te zeggen. Richtlijn is al jaren 5 procent van het netto-inkomen. In werkelijkheid dragen degenen die iets geven een nog altijd zeer aanzienlijke 3,2 procent af, schat Robin Stevens, national stewardship officer. Deze geregelde schenkingen mogen van het inkomen worden afgetrokken als de fiscus langskomt. In de praktijk betekent dat dat uiteindelijk de fiscus bijna een kwart van de gift betaalt.