Bond met vervallen weduwe naar de netwerk-samenleving

De marktpleinen op, de modder en struiken in om zoveel mogelijk verloren schapen bijeen te zoeken. Voor minder gaat de Evangelische Omoep niet. Maar deze zoektocht met radio, televisie, bladen, nazorg en evenementen wordt ernstig bedreigd: het publieke bestel, dat is gebouwd op het residu van al omgevallen zuilen, kan het begeven, als de Vara commercieel gaat.

Waarschuwende woorden van EO-baas drs. Andries Knevel, gisteren op het centrum Hydepark in Doorn bij de jaarvergadering van de predikanten van de Gereformeerde Bond. Als de NCRV indertijd één uur zendtijd had gegund aan de evangelische lobby, was de EO er wellicht nooit gekomen, zei Knevel. Nu stelde hij tevreden vast dat de EO met ruim 600000 leden verreweg de grootste omroep is.

Knevel schetste het mission statement van de EO en probeerde de bondsdominees ervan te doordringen hoe erg het allemaal was gesteld. De verzuilde samenleving van weleer is voorbij en dat betekent onder meer dat verticale kaders als de kerk niet meer functioneren om levensbeschouwing door te geven. Wij zijn op weg naar de 'netwerksamenleving' en ook de kinderen van de bondsdominees zullen er 'al netwerkend op los gaan, dwars door kerkmuren heen'. Met zijn multimediabeleid heeft de EO meer mogelijkheden en meer expertise dan de kerken, maar de situatie is buitengewoon bedreigend, aldus Knevel. Anders dan de andere omroepen die allemaal afkalven houdt de EO de stijgende lijn vast, maar het bestel als zodanig wankelt.

De binnenkort terugtredende algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond, dr.ir. J. van der Graaf, vroeg zich in reactie op Knevel af of de EO met al zijn missionaire drang de belijdenis niet veronachtzaamde. 'Dwars door of over kerkmuren heen' wordt dan al gauw: zonder kerkmuren. En een ander vroeg: Wordt de EO onze moderne netwerk-superkerk? Knevel bezwoer de vergadering dat daar geen sprake van was. Hij en zijn 400 medewerkers zijn zich van dat gevaar permanent bewust. En elk personeelslid wordt getoetst op zijn of haar kerkelijke betrokkenheid. De EO reikt wel op plaatsen waar de kerk niet meer komen kan naar de schapen die voor eeuwig verloren dreigen te gaan.

Andere vraag: zal de EO, die zo graag de cultuur wil bekeren, niet op zijn beurt door die cultuur verslonden worden? Denk aan Kuyper en zijn gereformeerden! Of anders: is de EO niet hard op weg zélf een exponent te worden van het postmoderne levensgevoel? Of nog weer een ander onbehagen van bondszijde: dat pochen op je honderdduizenden leden, dat gloriedenken, die glitter van de EO, scoren: zo lijkt de EO meer te kiezen voor de kroon dan voor het kruis.

Knevel wist er allemaal wel raad mee: de mensen moesten eens weten hoevaak de EO-medewerkers onder het oog van de technische NOB-mensen collectief op de knieën gingen omdat zij zich zo onmachtig voelen en omdat het communiceren van het evangelie zo weerbarstig is. ,,Nee, gloriedenken is ons vreemd'', verzekerde Knevel. Hij maande de bondsdominees ten overvloede nog eens de EO-zegeningen te tellen waar zij op zoveel manieren van kunnen profiteren. ,,Wij hebben wat u niet heeft, 87 uur zendtijd. U hebt de Ikon!'' Toen kon een zware, sombere ochtendvergadering alsnog eindigen in luid gelach.

Daarvoor was geen reden bij het weinig vrolijke openingswoord van voorzitter ds. G.D. Kamphuis van de GB. ,,In de laatste dagen dienen wij in een kerk die vervallen is. Broeders, heb diep medelijden met de vervallen weduwgestalte van de kerk.'' Die vervallen staat ziet Kamphuis nog erger worden in de voortgang van het Samen-op-wegproces; hij ontdekt in geschiedenis van de kerk 'ontrouw na ontrouw'.

In de gebeitelde taal van de bonders wist Kamphuis echter zich geroepen om met diezelfde weduwe 'door de diepten te gaan, deel te hebben aan haar nood en haar schuld en haar ziekte'. Tot de kwalen rekent Kamphuis ook dat de ambtelijke dienst oppervlakkiger, functioneler, killer wordt. ,,De spiritualiteit is er uit of: de 'bevinding' is gestold, er is geen levensteken meer. En een poel stilstaand water stinkt.'' Als de functionaris de profeet of de dienaar in de kerk overschaduwt, ,,dan kwijnt de schuldbelijdenis, dan verstomt de aanbidding en raken we de lofprijzing kwijt.''