Britse bosses en dekens die kussen laken

Sommige Engelse kranten lijken gebruik te maken van een speciale woordenlijst voor koppen. Daarin zijn leidslieden altijd bosses, is een discussie onveranderlijk een clash, en een voorstel geen proposal maar steevast een plan. Houdt ook Trouw -vroegen enkele lezers naar aanleiding van een eerdere hoofdredactionele brief- er een apart koppenvocabulaire op na?

De Britse voorkeur voor bosses, clashes en plans komt uiteraard voort uit het streven naar beknopte, pittige koppen. Hoe minder letters per woord, hoe liever. Dat streven is ons, in nieuwskoppen, niet vreemd. 'Paars wil van Oranje af' zal -het voorbeeld is zéér hypothetisch- eerder de krant halen dan 'Kabinet overweegt koningshuis ter discussie te stellen'. Maar we gaan hierin lang niet zo ver als Britse bladen, die per definitie het korte woord verkiezen boven het lange, ook bij een flink verschil in gevoelswaarde.

Er is een periode in de geschiedenis van Trouw geweest, waarin critici geregeld bezig waren te laken en te gispen, in plaats van af te keuren, terecht te wijzen of te veroordelen. Gebeurtenissen voltrokken zich rap, ras of fluks. Veranderingen werden niet spoedig verwacht, maar waren dra op til.

Van dat aanwensel hebben we afscheid genomen, op grond van een zinnige stelregel. Deze: tenzij een komiek effect gewenst en verzekerd is (Dekens laken kussen), kun je ook in koppen maar beter woorden vermijden die velen als gedateerd of oubollig ervaren. Aan fors en fel kleeft dat bezwaar niet. Ze zijn niet alleen kort, en krachtig van toon, maar ook algemeen gangbaar. Vandaar dat ze in koppen, en elders, opduiken met een frequentie die soms de indruk wekt van overdaad.

'Houd het kort' is overigens voor makers van nieuwskoppen geen universeel motto. Die van het Franse dagblad Le Monde schrikken niet terug voor -letterlijk vertaald- 'Voor het Parijse hof van assisen wordt een man zonder formeel bewijsmateriaal berecht wegens twee moordaanslagen'. Een onthaast publiek, die Le Monde-lezers.

Met name de Britse boulevardpers demonstreert het andere uiterste. Vrijwel ieder parlementair debat wordt een row (rel, ruzie); elke belofte een vow; iedere vorm van rivaliteit een war. Vooral op werkwoorden worden letters bespaard. Ontslaan is axe, uitsluiten of weren ban of bar, beperken of beteugelen curb, ontslag nemen quit, ondervragen quiz, berispen rap en bekritiseren slam. Het is maar een bloemlezinkje.

Serieuze Engelse kranten weren de meeste van die miniwoorden om dezelfde reden waarom Trouw ooit gispen, ras, dra en fluks uitbande: ze behoren niet tot de dagelijkse omgangstaal. Wie zegt er nou bij een bushalte, schreef een criticus: ,,Heb je dat gehoord over Fred being rapped after he slammed his boss?''

Maar ook de serieuze Engelse kranten onderscheiden zich in hun koppentaal van Nederlandse soortgenoten. Ze bedienen zich veel vaker van woordgrappen van het type 'U moet de groenten van Hak hebben', en van toespelingen op klassieke en moderne teksten. Vooral die toespelingen wekken gemakkelijk, maar misschien niet altijd terecht, de indruk dat redactie en lezers elkaar kunnen feliciteren met een brede culturele ontwikkeling.

Boven het dagboek van een agrariër in The Times kun je een kop aantreffen die alleen te doorgronden is voor wie de beginregels van Shakespeare's 'Richard III' paraat heeft. Alleen wie zich de film 'A Bridge Too Far' (1977) herinnerde, kon onlangs genieten van de kop in The Daily Telegraph, waarin een bridger die wegens bedrieglijk spel geschorst was, werd getypeerd als a bridge player who went a trick too far.

Aan bijbelkennis ontbreekt het de koppenmakers in kwestie evenmin. 'Let there be light' ('Er zij licht') stond vorige week boven een modeverslag uit Parijs. Een toneelschrijver zou het leven bezien 'door een spiegel, in raadselen' (1Corinthiërs 13). En een verlaging van de successierechten (death duties) ontlokte The Times de kop 'Honderden komen tevoorschijn uit the shadow of death duties', zeg maar: uit de schaduw der doodsbelasting (zie Lucas 1 vers 79).

Daar kan Trouw weinig tegenoverstellen. Misschien alleen, in de laatste jaren, de naar een tekst uit Job verwijzende kop 'Nuis neemt, Nuis geeft, Nuis zij geprezen'. Maar dat vonden sommigen al meer dan genoeg.