VVD-liefde voor CDA op verdacht moment

Soepel en laconiek omarmde VVD-leider Hans Dijkstal dit weekeinde plotseling het CDA als een toekomstige coalitiepartner voor zijn partij.

Zoals van Dijkstal viel te verwachten, suste hij onmiddellijk daarna dat hij de huidige paarse samenwerking met PvdA en D66 nog niet zat is. De veren die hij plaatste op de hoed van de grootste oppositiepartij mogen van hem niet worden uitgelegd als een waarschuwing aan het adres van het huidige kabinet. Het is nog allemaal koek en ei, het gaat er alleen maar om dat de VVD graag de handen vrij heeft, als na de volgende verkiezingen een coalitie moet worden gesmeed.

De sussende woorden en grappen waarmee Dijkstal op een partijvergadering in Bussum zijn manoeuvre omkleedde, nemen echter niet weg dat de VVD een pittig signaal afgeeft dat de rust in de coalitie kan verstoren. Vooral het moment is verdacht.

Vorige week ging de Tweede Kamer, inclusief het CDA, akkoord met de door de VVD zo gewenste hervorming van het belastingstelsel. In de kabinetsformatie voor Paars II werd al duidelijk hoeveel waarde de liberalen hechten aan dit plan van VVD-minister Zalm en PvdA-staatssecretaris Vermeend. Vanaf het moment in de formatie dat de paragraaf belastingplan was beklonken, stond vast dat de VVD verder wilde regeren met Wim Kok. Het akkoord over de grootscheepse belastinghervorming, met veel lastenverlichting voor de burgers en meer concurrentie-slagkracht voor het bedrijfsleven, was voor de VVD-onderhandelaars essentieel.

Somberaars aan het Binnenhof voorspelden in 1998 al dat de VVD zich in het kabinet rustig zou houden tot de dag dat Zalm en Vermeend hun plan door de Tweede Kamer zouden hebben gesleept. Om daarna frank en vrij op de PvdA te gaan schieten en te flirten met die andere mogelijke coalitiepartner. Deze waarzeggers zouden wel eens gelijk kunnen krijgen. Dijkstal zei in Bussum dat hij 'een heerlijke week' in de Tweede Kamer achter de rug had. Het belastingplan werd de veilige haven binnengeloodst. ,,Het is het meesterstuk van dit kabinet.'' Natuurlijk prees hij ook de PvdA nog even uitbundig voor de medewerking.

CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer, die dit weekeinde een congres in Madrid bezocht, ontdekte bij thuiskomst dat zijn partij plotseling weer op de kaart staat. Tot voor kort moest hij van de VVD steeds aanhoren dat de christen-democraten nog niet rijp waren om weer te gaan regeren. Nu ook de CDA-kamerleden hebben ingestemd met het belastingplan is hun partij voor de liberalen opeens 'constructief' en 'vol perspectief'.

Het kan snel veranderen. Vorige week was er nog ruzie. De Hoop Scheffer verweet de VVD toen 'politiek vandalisme', omdat minister Zalm met een CDA-plannetje voor huiseigenaren aan de haal ging dat hij een paar dagen eerder in het belastingdebat nog weigerde te accepteren. Dijkstal nam in Bussum dit smetje snel weg. Het CDA kan op de VVD-fractie rekenen met het steunen van huiseigenaren die hun hypotheek hebben afgelost. ,,De Hoop Scheffer wil het, Zalm wil het, ik zeg nu ook dat ik het wil.'' PvdA en D66 zijn echter bepaald niet enthousiast over zo'n vrijstelling van het huurwaardeforfait (een jaarlijkse belasting op het bezit van de eigen woning). Dijkstal ziet die opstelling van de coalitiepartners blijkbaar niet als een groot probleem. Een bewijs dat de VVD de handen vrij wil hebben om zaken te doen met het CDA.

Dijkstal stelt vast dat het goed is wanneer een regeringspartij na verkiezingen niet te vastgebakken zit aan oude coalitiepartners. Het lijkt een open deur. Maar het maakt duidelijk dat de VVD, die serieus een poging wil doen om de grootste partij te worden, al in de aanloop naar de volgende verkiezingscampagne afstand wil nemen van de PvdA. De VVD is om verder te regeren niet afhankelijk van Paars III. Dijkstal vond het gewoon hoog tijd het CDA weer te paaien als een mogelijke coalitiepartner voor de liberalen.