'De kerkdienst is de beste huwelijksmarkt'

Egypte is vol van God. Zestig miljoen moslims leven er, net als zes miljoen koptische christenen, in Zijn haast tastbare nabijheid. Twaalf portretten van 'slands religieuze smaakmakers. Vandaag bisschop Marcos: ,,Natuurlijk word ik afgeluisterd''.

Tijdens de dagelijkse, drie uur durende koptische kerkdienst bereikt bisschop Marcos de toppen van zijn religieuze leven. ,,Een hymne kan wel dertig minuten duren. Neem 'De troon van God'. Terwijl de klanken rondzingen, stellen we hem voor op een troon in de hemel. Hij heeft een kroon op het hoofd. Naast hem zit Jezus, daarnaast de discipelen. Ze zingen 'hallelujah'. Terwijl ik naar boven kijk, kijken zij naar beneden, naar mij en naar de parochianen die de dienst bijwonen.''

Eigenlijk leeft bisschop Marcos in een soort religieus sprookjesland: Jezus, de Oudtestamentische profeten en de Nieuwtestamentische discipelen plus een scala aan heiligen zijn altijd dichtbij hem. Dat hij ze kan zien en horen vindt hij niet bijzonder. ,,Daar ben je bisschop voor. Ook priesters kunnen dat wel. Maar die zijn getrouwd en leven tussen de parochianen. Zij hebben dus minder de mogelijkheid zich er op toe te leggen. Het is een kwestie van meditatie-training.''

Bij andere hymnen ziet Marcos Jezus aan het kruis op Golgota hangen. ,,Dan voel ik hoe hij sterft, en ik gered word.''

,,Wij Egyptenaren zijn een speciaal volk. Wij kunnen geloven, hebben we altijd al gekund. Neem de piramiden: een vijfduizend jaar oud bewijs. Wij doen niet mee met de moderne, westerse trends om de Bijbel te zien als een verzameling met mythen die niet echt gebeurd zijn. Alles is waar gebeurd, tenzij er staat dat iets een gelijkenis of voorbeeld is.'' Hoe weet bisschop Marcos dit? ,,Uit de Bijbel natuurlijk!''

De bisschop legt uit waarom de gelovigen iconen kussen. ,,Het is zoals je een foto van je kind kust: zo druk je je liefde uit. Maar terwijl wij de icoon van Maria kussen, gebeurt er nog iets extra's: zij wordt dan daadwerkelijk gekust. Maria ervaart de kus, en neemt die aan.''

De hoofdfiguren uit Marcos' geloof staan in een vast patroon op de iconenwand in de kerk. De iconen helpen de aanwezigen bij het zich voorstellen van hun helden. De wand scheidt het deel van de gelovigen af van het deel waar de priesters de eucharistie ten uitvoer brengen, het veranderen van brood in het lichaam, en wijn in het bloed van Christus. ,,Daar is niets geheim aan'', zegt Marcos. ,,Tegenwoordig kunnen de gelovigen het hele wonder via het videosysteem aanschouwen.''

Buiten de eredienst hebben de hoofdrolspelers hun handen vrij om zich te mengen in het leven van gelovigen zowel als ongelovigen. ,,Neem Sint Joris. Die heb ik al zo vaak aan het werk gezien. Toen we een kerk wilden bouwen bijvoorbeeld. De veiligheidsbeambte -een moslim natuurlijk- had de bouw laten stoppen. Ik heb toen opdracht gegeven om op die plek een altaar te bouwen gewijd aan Sint Joris. Een week later kwam de toestemming om de bouw te hervatten. De veiligheidsman was overgeplaatst. Hij is nog bij me langs geweest. Je moet niet boos op me zijn, zei hij. Ik zei: Je moet het goede doen, want anders word niet alleen ik boos op je, maar Sint Joris ook.''

,,Bij elke kerk in Egypte staat security, veiligheidsdienst. Bij de meeste moskeeën staan ze echter niet. Officieel is het om ons te beschermen tegen aanslagen van fundamentalistische moslims. Maar tegelijkertijd zijn het spionnen. Maakt niet uit. Ik stoor me nergens aan. Of ook mijn telefoon wordt afgetapt?'' De bisschop moet er hartelijk om lachen. ,,Natuurlijk word ik afgeluisterd.''

Om moslimfundamentalisten de wind uit de zeilen te nemen, is de Egyptische overheid zich de laatste jaren steeds meer als islamitisch gaan afficheren, als hoeder van het ware geloof. Het minder ware christendom is voor de enthousiastste broeders een verachtelijke luis in de pels. Hoe vindt de bisschop het dat de overheid de 'Arabische' republiek tegenwoordig 'islamitisch' noemt? ,,Ik ben geen Arabier en ik weiger zo genoemd te worden. Ik ben een Egyptenaar. En ook de islamitische republiek willen we niet.''

,,De door de overheid gecontroleerde media besteden veel aandacht aan de islam. Christelijk tv-programma's kennen we in Egypte niet. Terwijl hier toch miljoenen christenen leven. Twee jaar geleden hebben we officieel een aanvraag ingediend voor een christelijk programma, maar er is zelfs niet geantwoord. Als er aandacht voor het christendom is, dan is die vaak negatief. Voeg daarbij de anti-christelijke preken van sommige imams, en de toon is gezet voor een slechte behandeling van de christelijke minderheid.''

Toch lijkt de situatie iets te verbeteren, meent Marcos. ,,Begin dit jaar nog hebben moslims in het heetgebakerde zuiden negentien christenen vermoord. Ik ben er onmiddellijk naartoe gereisd. De overheid heeft dit keer negentig moslims gearresteerd. Een goede zaak, want twee jaar geleden was dat nog anders. Na de moord op twee christenen door enkele moslims, heeft de politie toen maar liefst duizend christenen gearresteerd. Politie, leger, regionale gouverneurs en zuidelijke parlementariërs zien in de christelijke minderheid een vreemde, bedreigende macht. Terwijl christenen er helemaal buiten de machtstructuren vallen.''

Zijn bisdom in Noord-Cairo valt samen met de volkswijk Soebra el Khema. Van de tweeëneenhalf miljoen inwoners zijn er driehonderdvijftigduizend kopt.

De relaties tussen moslims en christenen zijn 'wel goed', is zijn oordeel. ,,Er is maar één ernstig probleem: christelijke meisjes die met moslimjongens trouwen. Zij moeten zich bekeren, en ook hun kinderen worden moslim. Huwelijken met moslims moeten daarom zoveel mogelijk bestreden worden.''

Zelf probeert Marcos een steentje bij te dragen door de honderd meisjes in zijn met het bisschoppelijk paleis verbonden meisjesweeshuis met christelijke jongens uit te huwelijken zodra ze daar rijp voor zijn. ,,De ouders van de jongen regelen een appartement, de kerk draagt bij met de helft van het meubilair.'' Dertig meiden zijn zo al gekoppeld. Hoe? ,,Tijdens de kerkdienst kijken jongens en meisjes goed om zich heen. Een betere huwelijksmarkt is er niet.''

Onderweg van zijn paleis naar het weeshuis knielen de voorbijgangers voor de bisschop. Een hand tikt de grond aan, terwijl de andere hand de hand van de bisschop pakt en die kust. De bisschop houdt van zijn meisjes, en de meisjes houden van hem: ze drommen om hem heen, in de hoop dat hij hun bankbiljet aanpakt en er een kruis en een handtekening op zet. Achteraf legt Marcos uit waarom: ,,Ze dragen het biljet voortaan op de borst, en geloven dat het bescherming en geluk brengt. Ook veel moslims komen bij mij voor zo'n handtekening.''

Gelooft hij zelf in de werking?

,,Zelf heb ik een foto van onze paus Sjenoeda III op mijn borst. Hij heeft daar zijn handtekening voor mij opgezet. En of dat beschermt!''