President Koetsjma verdeelt en heerst

Het parlement van Oekraïne is verdeeld. Letterlijk. De ene helft zit in de zaal van het parlementsgebouw, en de andere in de hal van het nabijgelegen Oekraïne Huis. Het is de meest recente acte in een tragi-komedie, die in feite te tragisch is om echt komisch te zijn. Want er dreigt een grote constitutionele crisis.

Een kleine meerderheid -243 van de 450 afgevaardigden- verliet vorige week woedend de vergaderzaal, nadat een stemming over parlementsvoorzitter Oleksander Tkatsjenko was geblokkeerd, door Tkatsjenko. Daarmee mislukte de poging de voorzitter weg te krijgen. De linkse Tkatsjenko is verklaard tegenstander van president Leonid Koetsjma en loopt al jaren voorop bij het vertragen van Koetsjma's pogingen Oekraïne te hervormen. Mede daardoor slaagt het land er na ruim acht jaar onafhankelijkheid nog steeds niet in economische groei te vertonen.

De 243 afgevaardigden van de Verchovna Rada, het parlement, hebben beloofd Koetsjma en zijn nieuwe regeringsploeg wél te steunen en wilden het obstakel Tkatsjenko weg hebben. Eenmaal buiten de vergaderzaal hadden ze dat binnen twee uur besloten, maar de juridische status van hun besluit is onduidelijk. Het parlement is nu even met winterreces, zodat volgende week pas zal blijken of de scheuring permanent is.

Koetsjma gelooft al lang niet meer in vruchtbare samenwerking met de volksvertegenwoordiging. Hij kondigde op 15 januari een referendum aan, waarin hij de bevoegdheid hoopt te krijgen het huidige één-Kamer-parlement te ontmantelen en om te vormen tot een -kleinere- volksvertegenwoordiging plus een Senaat. De dreiging met gedwongen vertrek moet de afgevaardigden in het gareel krijgen. ,,Ik geloof in een stabiele meerderheid (in het parlement), maar alleen als er een hakbijl is die boven hun hoofd hangt'', zei Koetsjma cynisch tegen het weekblad Zerkalo Nedeli.

De Oekraïeners mogen in het referendum bijvoorbeeld de volgende vraag beantwoorden: Spreekt u het 'geen vertrouwen' uit in het parlement en steunt u de volgende toevoeging aan paragraaf 2 van artikel 90 van de constitutie: ,,en als de bevolking het 'geen vertrouwen' uitspreekt in de Verchovna Rada van Oekraïne in een nationaal referendum, dan heeft de president reden de Verchovna Rada te ontbinden.''

Even los van het feit dat er een dubbele vraag wordt gesteld en er maar één antwoord kan worden gegeven, gaat het referendum volgens veel Oekraïense juristen -en zeker volgens Koetsjma's tegenstanders- recht in tegen de huidige constitutie. Die stelt dat eerst het parlement een grondwetswijziging steunt, voor er een volksstemming over kan komen.

Over de uitkomst van het referendum op 16 april twijfelt niemand: ,,Als de belangrijkste media straks worden gecontroleerd door de uitvoerende macht (de president -MR), dan (...) is er geen sprake van een bewuste keuze, want men kent de alternatieven niet'', vatte de politicoloog Volodimir Malinkovitsj de situatie samen in het Engelstalige blad Kiev Post.

En zo heeft Oekraïne binnenkort mogelijk een illegale ontbinding van de facto twee halve parlementen die elkaars gezag bestrijden. Geen ideaal recept voor de ontwikkeling van een bloeiende democratie, om het zachtjes uit te drukken.