Plezier om gekloonde partij

Spieken mag niet. Wie ooit in de middelbare-schoolperiode werd betrapt op een tersluikse blik naar een belendende tafel, kan zich de toorn van de docent herinneren.

Een mondelinge terechtwijzing was het minste wat je kon verwachten. Vaak was de straf veel ernstiger: na het logische cijfer 1 voor het proefwerk moest je hard werken om alsnog een voldoende op het volgende rapport te bemachtigen.

Vreemd genoeg geldt de spiekregel niet bij het schaken. Het is weliswaar verboden tijdens een partij eigen aantekeningen, een collega of een computer te raadplegen, maar het kijken naar de verrichtingen van anderen staat de schaker vrij. In een enkel geval kan dat laatste heel nuttig zijn, zoals de gebeurtenissen van gisteren in Wijk aan Zee bewezen.

In de zevende ronde van het Corus-toernooi heetten de spiekers Loek van Wely en Nigel Short. Tijdens de eerste speeluren gebeurde iets dat de zondaars van te voren ook niet hadden voorzien. Van Wely nog het minst. De Tilburger had zich secuur voorbereid en rekende er op dat zijn tegenstander een variant van het damegambiet ter hand zou nemen. Zijn verwachting kwam niet uit. Short koos voor het Nimzo-Indisch. Geen nood: ook in die opening had Van Wely een zettenreeks klaarstaan.

Maar wacht eens, haddan Kasparov en Anand niet eenzelfde stelling ingenomen? De nummers een en twee van de wereld waren vliegensvlug van start gegaan en hadden al een lange reeks zetten op hun notatiebiljet staan. 'Zie je wel, een andere zettenvolgorde, maar exact dezelfde positie', moet Van Wely gedacht hebben.

Hij had, eenmaal klaar met zijn partij, de grootste pret over wat hij geflikt had. ,,Wat moest ik doen? Als je met één punt onderaan staat, moet je ook aan je startgeld voor volgend jaar denken. Ik had nu een prachtgelegenheid om een tijd op de automatische piloot verder te gaan.''

De handelingen van de middag laten zich raden. Telkens als Van Wely gezet had, ging hij aan de wandel om te zien hoe grote broer Kasparov de stelling behandelde. Dan ging hij terug naar zijn eigen stoel om dezelfde zet uit te voeren. Gespeeld nonchalant natuurlijk. Van Wely: ,,Om de schijn op te houden, ging ik wel een tijdje nadenken. En we moesten vooral niet op de andere partij vooruitlopen. Ik voelde me heel prettig. Ik kon niet alleen de zetten kopiëren, ze werden ook getest door Anand.''

De guitenstreek van Van Wely en Short was overigens niet uniek. Het meest beroemde gelijksoortige voorval vond plaats in 1951, tijdens het interzonetoernooi in Gothenburg. De Russische deelnemers - Spasski, Geller en Keres - hadden gezamenlijk iets nieuws gevonden in het Siciliaans en probeerden de vondst gelijktijdig uit. Het succes was eclatant. Alle drie de tegenstanders (respectievelijk Panno, Pilnik en Najdorf) zagen hun koning opgejaagd naar een grafveld in een uithoek van het bord.

Gisteren vond Short op de 21ste zet dat het schaduwspel lang genoeg had geduurd. Anand deed op dat moment tegen Kasparov een pion in de aanbieding, maar Short zag de noodzaak daarvan niet in. De Engelsman had het bij het rechte eind, want drie zetten later kwamen Van Wely en hij een puntendeling overeen. Anand kwam minder gemakkelijk weg. Hij beaamde dat hij jaloers naar Short had gekeken, toen de Engelse grootmeester al vroeg in de middag vrij van verplichtingen was. Kasparov koesterde zijn pluspion en hield zijn tegenstander lang in de greep. Pas in het vijfde uur werd de vrede getekend. Een tegenvaller voor Kasparov, die getergd aan de zevende ronde was begonnen. Het gaat de Rus tot nu toe moeilijk af in Wijk aan Zee. Na gevaarlijke avonturen tegen Piket en Adams was Kasparov zaterdag opnieuw dicht bij een nederlaag tegen Short, die met de centrumopstoot e5 voor verwarring zorgde. ,,Het was pure bluf'', verklapte de Engelsman. ,,Er zat geen specifiek idee achter, maar het maakte Kasparov nerveus. Hij vindt het niet prettig onder druk te komen.''. Het was slechts door een onnauwkeurigheid van Short dat Kasparov zijn huid kon redden.

Dat de Rus zich na zeven ronden slecht op zijn gemak voelt, staat vast. De Rus moet zijn landgenoot Kramnik op de ranglijst naast zich dulden en is ook nog niet verlost van Anand en Leko.