Haider: antisemiet, latent, bekeerd, of nooit geweest?

FP & Ouml;-leider Jörg Haider zal binnenkort een bezoek brengen aan het vernietigingskamp San Sabba in Triëst. Gevolg van een stukje in een lokale Italiaanse krant waarin een Italiaanse rabbijn, Umberto Pipe, schreef dat als Haider het allemaal zo goed meende, hij maar eens eer moest betuigen aan de slachtoffers van het kamp - het enige vernietigingskamp in Italië, waar de nazi's in de Tweede Wereldoorlog rond de vijfduizend mensen hebben omgebracht, onder wie honderd Joden.

Haider kreeg het stuk toegespeeld door Robert Antonione, voor de rechtse Forza Italia president van de regio Frulia die grenst aan de Oostenrijkse deelstaat Karinthië. Haider reist 'binnen enkele weken' af, zo meldde gisteren Antonione. ,,Het zal hem een kans geven om dingen die hij in het verleden heeft gezegd, te verhelderen.''

Eén antisemitische uitspraak is van Haider bekend. Hij sprak ooit over een politicus die 'verzwegen' had dat hij een Joodse grootvader had. Maar Haider is geen antisemiet, vindt de Weense nazi-jager Simon Wiesenthal. ,,Hij is geen neonazi maar een rechtse populist. Haider heeft zich nooit openlijk tegen de Joden of tegen Israël uitgesproken.'' Wiesenthal is een onverdachte bron. Volgens Haiders biografe Christa Zöchlin amuseerde Haider zich als jochie met het gooien van pijltjes naar een pop die Wiesenthal moest voorstellen. Later, als lid van een studentencorps, oefende hij de sabel op een Wiesenthal-pop. Zöchlin meldt ook dat Haider in 1996 een toespraak had geschreven tegen de Oostenrijkse steun aan Israël. Maar daar zag hij van af op aanraden van partijgenoot Peter Sichrovsky. Deze Sichrovsky, Jood en auteur van gewaardeerde boeken over nazi-slachtoffers, baarde in 1996 opzien (en afschuw) met zijn FP & Ouml;-kandidatuur in het Europarlement. Tegenover VN-journalist Rinke van den Brink verdedigde hij Haider destijds: ,,De tweede generatie in dit land heeft een heel bijzondere ontwikkeling doorgemaakt. De kinderen van wie de ouders nog nationaal-socialist waren, moesten zich uit hun kinderkamers bevrijden om moderne democraten te worden. Jörg Haider is bij uitstek een vertegenwoordiger van deze generatie.''

Haider, zoon van een schoenmaker die al in 1930 SA-soldaat werd (en een moeder die lid was van de Bund Deutscher Müdel) heeft minimaal twee problemen met het nazi-verleden. Daarover is in Oostenrijk nooit een debat gevoerd, zegt hij in Die Zeit. ,,En daarover moet niet steeds worden gepraat, want we moeten naar de toekomst kijken.''

Haider greep veertien jaar geleden de macht in de FP & Ouml;, als leider van een groep 'jonge Turken' in de partij - al is die term niet zo gelukkig voor iemand die ooit stelde: ,,De FP & Ouml; eist een immigratiestop. We hebben de Turkenoorlogen niet voor niets gevoerd.'' De 'te liberale' FP & Ouml; ging onder Haider terug naar haar nationalistische uitgangspunten uit de tijd dat de partij onderdak bood aan Oostenrijkers wier stemrecht wegens hun nazi-verleden was opgeschort.

Nazistisch is de partij niet, wel nationalistisch en xenofoob. Ook neemt Haider het op voor de brave voormalige soldaten van Hitler die alleen maar hun plicht hebben gedaan. En tal van (deels veroordeelde) leden van neonazistische en antisemitische organisaties bekleden leidende posities in de FP & Ouml;, zo toonde FP & Ouml;-kenner Hans-Henning Scharsach in een studie uit 1996 aan.

Haider zelf is moeilijk vast te pinnen. Deze week ondertekende hij een verklaring waarin hij het belang van tolerantie erkent, en ook Oostenrijks verantwoordelijkheid aan de nazi-misdaden. Zelf laat hij de nationale politiek voorlopig links liggen. Hij wijdt zich aan zijn gouverneurschap over Karinthië, waar hij ook minister van cultuur is. Als zodanig is hij onder meer verantwoordelijk voor het behoud van het geboortehuis, in Karinthiës hoofdstad Klagenfurt, van Robert Musil, schrijver van 'De man zonder eigenschappen'.