Medelijden met de paus

De moderne mens kan alleen maar met verbazing noteren hoe een paus kennelijk gedoemd is in het harnas te sterven, ook als hij naar menselijke maatstaven op is en zijn functie alleen nog maar strompelend en mompelend kan uitoefenen. Als we zelfs misdadigers van het type Pinochet uit humanitaire overwegingen een rechtsgang besparen, hoeveel te meer zouden we het een paus als vader van alle gelovigen dan niet gunnen zijn laatste levensdagen in alle rust door te brengen?

Bij alle verbazing ben ik toch geneigd enigszins ontspannen tegen het fenomeen aan te kijken. Dat komt, omdat ik mezelf wijs maak dat de kerk als het echt nodig zou zijn (bijvoorbeeld omdat de paus idiote decreten uitvaardigt) mans genoeg is binnen de kortste keren aan deze vertoning een einde te maken. Dat dit niet nodig is en men zich in de kerk zelf de luxe kan veroorloven van dit onderwerp een taboe te maken, relativeert het pausschap op weldadige wijze: zelfs een afgetobd iemand kan deze functie met zijn linkerpink uitoefenen.

Ik ben ook calvinist genoeg om de commotie over een bisschop die dit taboe desondanks heeft doorbroken met enig welbehagen op te snuiven. Ga zo door, dat relativeert tenminste al die gewichtigdoenerij over de onfeilbaarheid van de paus en zijn zogenaamde plaatsbeklederschap van God op aarde. Nog een paar jaar volhouden zo en zelfs de meest verstokte katholiek zal tot de overtuiging komen dat het pausschap ook niet alles is.

Jammer eigenlijk, dat er ook enkele overwegingen zijn die me minder bevallen. Zo kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat er een groep katholieken bestaat die van een zwakke paus profiteert. Hierbij denk ik onwillekeurig aan de clan die de paus om zich heen heeft verzameld, voor het merendeel lakeien en hielenlikkers, die nu vrij spel lijken te krijgen. Strekt dat tot heil voor de katholieke kerk, of mogen we daar slechts rampspoed van verwachten? Als ik kijk naar het benoemingenbeleid van de afgelopen jaren, houd ik mij hart vast: dat kan alleen maar erger worden.

Wat me als calvinist ook stoort, is het machtsdenken dat ten grondslag ligt aan het idee dat alleen de paus en niemand anders het tijdstip van zijn gaan bepaalt. De vergelijking met het koningschap dient zich aan, met zijn adagium: de koning is dood, leve de koning.

Voor de meeste vorsten is die macht gelukkig ingebed in een democratische structuur. Wat resteert is dat ze nog wel zelf het tijdstip van hun aftreden mogen bepalen, zoals premier Van Agt heeft mogen ervaren. Juliana had, heeft hij eens onthuld, eerder willen aftreden. Maar zij heeft gewacht tot het door haar als wankel beschouwde kabinet vaster grond onder de voeten had, pas in 1980 dus.

Je zou ook nog kunnen bedenken dat de paus aanblijft om zijn eigen opvolging te regelen. Inmiddels heeft hij genoeg kardinalen benoemd die in zijn richting denken. Misschien wil hij nog een paar benoemingen regelen om de door hem gewenste opvolger veilig te stellen. Dat zou ik knap ongezond vinden. Als een paus met pensioen gaat, moet hij niet over zijn graf heen willen regeren. Tenzij het de paus niet om macht of machtsaspiraties is begonnen, maar hij met zijn aanblijven uitsluitend wil voldoen aan de verwachting dat de plaatsbekleder van God niet met pensioen gaat. De rk-kerk is Fiat niet, sprak bisschop Maggiolini van Como. Dat zou betekenen dat de paus in hoge mate ook de gevangene is van een buiten alle proporties opgeblazen instituut. Zo'n paus letterlijk te zien voortstrompelen en mompelen zal bij de gelovigen alleen maar medelijden oproepen. Het lijkt me dat een zichzelf respecterende paus dat zichzelf en de kerk niet mag aandoen.