Een dans van continentale platen

De aarde beeft niet, ze kruipt. Doelbewust kruipt elke continentale plaat in de enige richting die hem gelaten wordt door de totale puzzel van platen.

Ze moeten wel allemaal kruipen, doordat er magma opwelt uit de aarde, langs de spreidingsruggen. Voortdurend ontstaat zo nieuw aardoppervlak. De Atlantische Oceaan groeit als kool, Amerika komt alsmaar verder weg te liggen. En omdat de aardbol nu eenmaal een constante oppervlakte heeft, moet er ook aardoppervlak weg. Dat verdwijnt weer naar binnen toe om te smelten: in de subductiezones, waar de oceaan dan ook op zijn diepst is. De Stille Oceaan krimpt ervan.

De komende eeuw zal geen van de continentale platen plotseling van koers veranderen, daarvoor is hun dans veel te statig. En dus zullen de bewoners van het schraapsel dat op de platen rust -de continenten- evenveel aardbevingen meemaken als de afgelopen eeuw. En evenveel vulkaanuitbarstingen.

De bewegingen die voor die rampen zorgen, zijn ooit indirect vastgesteld. De wereldkaart ziet er om te beginnen al uit als een slecht passende puzzel. Fossielen verraden de klimaatzone waarin een lap grond vroeger lag, vertellen ook welke continenten vroeger aan elkaar vastzaten en grofweg wanneer. Gesteenten bewaren in hun atomen de plaatselijke richting van het magnetische veld van de aarde op de plek waar ze voor het eerst stolden. Daaruit kun je de breedtegraad van die plek afleiden.

De beweging is inmiddels ook direct te zien. Dat kan met lasermetingen of GPS-satellieten, maar ook door radiotelescopen op verschillende continenten, willoos langs elkaar heen drijvend, strak naar dezelfde ster te laten kijken.

De komende miljoenen jaren zal India dus nog inniger tegen Azië opkruipen en de Himalaya hoger maken. Australi' komt ook al die kant op, Afrika klapt om, tegen Europa aan, behalve het stuk ten oosten van de Grote Slenk, dat aan het afscheuren is en zelfstandig India achterna gaat. Mogelijk komen de continenten over tweehonderd miljoen jaar weer bij elkaar in één groot continent: de wedergeboorte van het Pangaea van 250 miljoen jaar geleden.