We leven in een gulzige wereld

Economische belangen en de manier waarop onze samenleving is ingericht hebben alles te maken met het overgewicht van Nederlandse jongeren. Bedrijven richten zich met food en snacks op jongeren, die in de gemotoriseerde en gecomputeriseerde wereld te weinig bewegen.

Overgewicht, met name ernstig overgewicht, neemt toe. Niet alleen bij kinderen, maar ook bij volwassenen. De stijging in Nederland, hoewel verontrustend, is nog relatief gering in vergelijking met de stijging in Duitsland, Engeland en in de Verenigde Staten.

Steeds meer wordt onderkend dat het toenemen van overgewicht een logisch gevolg is van een veranderende samenleving. De omgeving van het kind is nu volkomen anders dan zo'n veertig jaar geleden. Door gemotoriseerd transport, de opmars van de televisie, video en de (spel)computer is de tijdsbesteding sterk veranderd en daarmee is de energiebehoefte van kinderen fors gedaald. Er zijn geen aanwijzingen dat de energie-inname van kinderen zich tegelijkertijd vanzelf heeft aangepast aan die lagere energiebehoefte.

Het aanbod van voedingsmiddelen die specifiek gericht zijn op kinderen -snoep, snacks en fast-food- is sterk gestegen en daarbij door het royale zakgeld meer beschikbaar. Enorme budgetten worden aangewend om via reclame kinderen aan te zetten tot passief gedrag en consumeren. Dit staat in geen verhouding tot het geld dat beschikbaar is voor de voorlichting die dit gedrag weer moet ontmoedigen.

Een van de vervelende bijwerkingen van de industriële en technologische ontwikkelingen is het dikker worden van de bevolking.

Overgewicht is in de Verenigde Staten, op roken na, de belangrijkste oorzaak van vroegtijdig overlijden en houdt verband met een groot aantal gezondheidsproblemen, zoals een bepaalde soort suikerziekte, hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker en aandoeningen van het bewegingsapparaat.

Er is nog steeds geen sluitende verklaring gevonden voor het feit dat overgewicht zoveel vaker voorkomt bij groepen met relatief lage sociaal-economische status. Kennis en inzicht in het belang van voldoende beweging en goede voeding spelen daarbij een rol, evenals culturele normen en waarden en economische factoren. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de fysieke omgeving (kwaliteit van woonomgeving) en economische factoren (budgetten) vooral bij deze groepen de mate van lichamelijke activiteit en het gebruik van een gezonde voeding bepalen.

Toeval speelt ook een rol: heb je aanleg tot overgewicht, en wat is de sociaal-culturele omgeving waarin je opgroeit. Deze factoren zijn niet beïnvloedbaar, toch kunnen aanpassingen van individueel gedrag zeker effect hebben. Maar er zijn veel factoren uit de fysieke, de economische en de sociaal-culturele omgeving die de effectiviteit van individueel gedrag bepalen. Getuige de vele teleurstellende resultaten op langere termijn van lijn- en vermageringspogingen.

Bovendien houden we ten onrechte allerlei vooroordelen rondom overgewicht in stand: luiheid, vadsigheid, vraatzucht en gebrek aan wilskracht. Deze vooroordelen laten geen ruimte voor een besef van maatschappelijke factoren en collectieve verantwoordelijkheid.

Het is niet voldoende om mensen op hun eigen verantwoordelijkheid te wijzen als het gaat om een gezonde leefstijl. Daarbij zijn de andere sociale en economische factoren die het overgewicht in toenemende mate bevorderen van belang. De grote economische krachten die ons consumptiegedrag en leefpatronen grotendeels collectief bepalen moeten een deel uitmaken van de analyse van het probleem en het bedenken van oplossingen.