'Leven van een derde belangrijker dan ambtsgeheim'

Artsen, advocaten en pastores kennen een ambstgeheim. Onder medici is de absolute geheimhouding al enige tijd onderwerp van discussie. Het pleidooi van dr. R. Ganzevoort in zijn onlangs verschenen boek 'Geschonden lichaam' voor het doorbreken van de stilte rond seksueel geweld maakt dit nu ook onder pastores actueel.

'De garantie van geheimhouding is absoluut. Een priester die het biechtgeheim schendt, is ipso facto zijn bevoegdheid kwijt. Alleen vanuit het Vaticaan kan dat hersteld worden,' zegt rector Chr. van der Ploeg. Zijn Amsterdamse OLV-kerk aan de Keizersgracht kwam dit jaar in het nieuws door een actie waarbij elke biecht goed was voor een roos voor de Paus. Tweeduizend stuks konden er naar Rome.

Geen overheidsinstantie kan het biechtgeheim openbreken, geen priester mag het. ,,Het is een beproefde ervaring van eeuwen'', aldus Van der Ploeg. ,,Het vertrouwen in geheimhouding is essentieel. De priester stelt spijt als voorwaarde voor vrijspraak, die zich zal moeten bewijzen in herstel van schade. Daar komt een kleine penitentie bij, een onzevader of een weesgegroet.''

En als het gebiechte kindermisbruik is, of het voornemen van een zwaar misdrijf? ,,Dan probeert de priester nog een gesprek te arrangeren, verwijst door naar andere hulpverlening of dringt er op aan aangifte tedoen. Daar houdt onze taak op.'' 'Schend biechtgeheim bij seksueel geweld', zoals de Volkskrant onlangs kopte, is dus een zinloze oproep, al is daar niet alles mee gezegd.

Biechten is niet erg in (nog geen tien procent van de rooms-katholieken gaat te biecht), maar ook op andere wijze kan een pastor van ernstige delicten op de hoogte komen, in goed vertrouwen verteld. In dat geval valt de geheimhouding onder het 'ambtsgeheim'. Iedereen moet in een pastoraal gesprek vrijuit kunnen praten, 'je donkere kanten onder ogen zien'. Als die duistere kant gevaarlijke consequenties heeft voor een ander, moet het ambtsgeheim doorbroken kunnen worden.

,,Als een leven bedreigd wordt, dan breek ik mijn ambtsgeheim open,'' aldus een predikant, ,,maar ik zal dat wel van te voren zeggen. En als iemand wat heel ergs gaat zeggen, dan waarschuw ik: praat je nu verder, dan weet ik niet of ik het ambtsgeheim kan garanderen.''

Het belang van het openbreken van het ambtsgeheim kan zeker voor directies van gevangenissen groot lijken. Gevangenispredikanten nemen echter een onafhankelijke positie in. Met oog voor de veiligheid binnen de muren.

Ds. Okke Wisse, geestelijk verzorger in de Penitentiaire Inrichting Scheveningen, vertelde eerder tegen Trouw over delinquenten: ,,Soms testen ze of mijn ambtsgeheim echt geheim is. Dan wordt me iets verteld wat niet of niet helemaal waar is en wachten ze af of ik dat ga melden aan een unit-directeur. Je hebt te maken met mensen die zeer weinig vertrouwen in mensen hebben. Je moet dus heel veel doen om dat te winnen.'' Maar absoluut is ook voor Wisse het ambtsgeheim niet. ,,Geeft iemand een delict toe dat hij in de rechtzaal hardnekkig ontkent, dan zeg ik niets. Maar komt de veiligheid van een gedetineerde die suïcidaal is in gevaar, of dreigt geweld tegen een mede-gedetineerde of een bewaarder, dan voel ik me er niet meer aan gebonden. Ik vertel dat wel tegen de betreffende persoon. En als iemand zegt dat er een pistool onder zijn matras ligt, dan zal ik dat ook niet verzwijgen.''

,,Ik ben geen ambstdrager maar een soort ambtsgeheim heb ik wel,'' vertelt een medewerkster van een Amsterdams inloophuis voor dak- en thuislozen. ,,Dit huis is voor de bezoekers soms de enige plek waar ze nog terecht kunnen; lieverdjes zijn het vaak niet. Hun vertrouwen wil ik niet beschamen, maar ik bel wel eens met de politie: weten jullie dat er jongens met wapens rondlopen? Maar namen noemen - dat doe ik niet.''

Ganzevoort heeft bij zijn pleidooi voor herbezining op het ambtsgeheim iets anders op het oog; de slachtoffers van seksueel geweld. ,,Zwijgen maakt deel uit van het geweld dat hun is aangedaan. Denkt de dominee 'zou het wel waar zijn?', 'hoe moet ik met zo iemand verder als ik iets vertel' en verschuilt deze zich vervolgens achter zijn ambtsgeheim, dan kan het geweld verder gaan en wordt hij onderdeel van het systeem. Hij is dan een moreel medeplichtige. De bedoeling van het ambtsgeheim is de vertrouwelijkheid, niet het zwijgen. Daarom moet de pastor zich afvragen of hij niet beter dat zwijgen kan doorbreken. Een consulterend gesprek met deskundigen beveel ik van harte aan.''

Moet dat een kerkelijk meldpunt worden, of in ieder geval expertise ook op kerkelijk terrein?

,,Niet per se. Een bureau vertrouwensartsen of een meldpunt kindermishandeling kan een pastor prima op weg helpen. Het ambtsgeheim van de predikant wijkt immers niet veel af van dat van de dokter.''