Rk kerk Oostenrijk hult zich in stilzwijgen over Jörg Haider

Bij alle rumoer rond Jörg Haider en zijn extreems-rechtse FP & Ouml;, die ook binnen Oostenrijk zelf tot felle discussies aanleiding geeft, hult de rooms-katholieke kerk zich in stilzwijgen. Een formele verklaring daarvoor ligt in het, uit 1952 stammend, Mariazeller Manifest. Daarin werd, wat de kerk betreft een neutrale koers met betrekking tot de politiek vastgelegd. Op zich een hele verbetering vergeleken bij de situatie van vóór 1938 toen de Oostenrijkse bisschoppen zich regelmatig tegen de socialisten en voor de ultra-conservatieven uitspraken.

Kardinaal Kurt König, na de Tweede Wereldoorlog lange tijd aartsbisschop van Wenen en voorzitter van de bisschoppenconferentie, hield op die manier de kerk buiten het partijpolitieke gewoel en sloot vrede met Kreisky's socialistische SP & Ouml;. Maar sinds de aartsconservatieve Kurt Krenn, bisschop van Sankt Pölten, zes jaar geleden het manifest aan zijn laars lapte door socialisten (SP & Ouml;) en christendemocraten (üVP) openlijk aan te vallen, kan men een vraagteken plaatsen bij het huidige stilzwijgen.

Dat lijkt meer ingegeven door verdeeldheid in eigen rijen dan door de principiële wens zich politiek neutraal op te stellen. Of, beter gezegd: het tweede lijkt het gevolg van het eerste. Dat was overigens tot voor enkele jaren anders. Toen Jörg Haider in 1993 zijn anti-vreemdelingencampagne 'Oostenrijk eerst' startte, spoorde de katholieke kerk haar gelovigen demonstratief aan tot tolerantie. De hulpbisschop van Wenen riep alle katholieken in het diocees op Haiders petitie niet te tekenen. Die petitie moest leiden tot een referendum over de vraag of de rechten van de 700000 buitenlanders in het land al dan niet dienden te worden beperkt. Het vereiste aantal stemmen kwam er niet.

Sindsdien is de groep katholieken die op de FP & Ouml; stemt fors gestegen. Overigens kon Haider, een paar jaar terug door de paus in privé-audiëntie ontvangen, al geruime tijd rekenen op de steun van reactionaire Oostenrijkse katholieken. Sinds de conservatieve üVP een coalitie aanging met de socialisten voelde confessioneel-ultra-rechts zich niet langer bij haar thuis.

Reden voor Haider openlijk met deze groep te flirten. Niet voor niets stond bij de voorlaatste nationale verkiezingen de prominente rechtse katholiek Liane Höbinger nummer twee op de kandidatenlijst van de FP & Ouml;. En toen in 1993 een liberale splinter, gesteund door de Groenen, het uit 1933 daterende concordaat tussen de Oostenrijkse staat en het Vaticaan ter discussie stelde gaf Haider niet thuis.

Dit geflirt met Rome was voor een deel van zijn aanhang wel even slikken. Het Duits-nationale kamp dat de harde kern van de de partij uitmaakt, staat immers van oudsher bekend om zijn anticlericale sentimenten.

Af en toe versprak de leider zich nog wel eens. Zo noemde Haider zich zes jaar geleden verdediger van de belangen van de kleine man tegenover de grote politieke partijen, de staat en...de kerk. ,,Dat had hij nooit mogen zeggen'' jammerde de 13-Zeitung der Katholiken für Glauben und Kirche (oplage 100000). Dit aartsreactionaire blad onderhoudt nauwe betrekkingen met de ultra-conservatieve, door paus Johannes Paulus II gesteunde, beweging Opus Dei en met de aan de FP & Ouml; geliëerde Club üsterreichischer Katholiken.

Haider heeft zijn lesje geleerd, want sindsdien zijn anti-kerkelijke uitspraken niet meer uit zijn mond vernomen. Al is bisschop Krenn de enige binnen het Oostenrijkse episcopaat die zich openlijk voor de FP & Ouml; heeft uitgesproken, het is een publiek geheim dat even reactionaire figuren als legerbisschop Alfred Kostelecky, mgr. Klaus Küng van Feldkirch en de aartsbisschop van Salzburg, Georg Eder, Krenns politieke voorkeur delen.

Pogingen van de aartsbisschop van Wenen, kardinaal Christoph Schönborn, om het Vaticaan tot afzetten of wegpromoveren van Krenn te bewegen, hebben, mede door verzet uit bovengenoemde kring, tot dusver geen succes gehad. Wat de kans op een duidelijk optreden tegen Haider en zijn partij niet doet toenemen. Overigens is Schömborg zelf ook niet bepaald een progressief. Daarvan getuigde hij begin vorig jaar nog eens door zijn vicaris-generaal, Helmut Schüller, te ontslaan. Schüller genoot door zijn sociaal engagement groot aanzien onder de Oostenrijkse katholieken (73,5 procent van de bevolking). Hij stond bekend als een fervent tegenstander van Haiders opvattingen.