Boete voor zieken slecht idee van WRR

Zieke werknemers verdienen straf. Ze moeten hun ongemak niet alleen in lijf of hoofd voelen, maar ook in de portemonnee. Dat suggereert althans de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in het rapport 'Doorgroei van de arbeidsparticipatie', dat volgende week uitkomt.

De WRR noemt het geen straf of boete, maar 'werknemers moeten financieel voldoende geprikkeld worden om langdurig ziekteverzuim te vermijden'. De financiële prikkel duikt vaak op als beleidsmakers het niet meer weten of als een probleem complex blijkt.

Het vraagstuk van arbeidsongeschiktheid en ziekte is zo'n kwestie waar iedere keer weer de discussie over prikkels opkomt. Sinds begin jaren negentig is er een reeks van nieuwe wetgeving van kracht geworden die werkgevers en werknemers moet stimuleren minder snel het bed op te zoeken.

De enige wet die volgens het College van Toezicht Sociale Verzekeringen ook echt als prikkel heeft gewerkt, is de wet Terugdringing ziekteverzuim uit 1994. Volgens die wet moest de werkgever het loon van een zieke werknemer de eerste twee of zes weken uit eigen zak betalen. Daardoor nam het ziekteverzuim af. In 1996 kwam daar een prikkel van formaat bovenop. Werkgevers moesten voortaan het hele eerste ziektejaar betalen. Dat had geen effect meer, het verzuim is inmiddels zelfs alweer opgelopen. Veel werkgevers hebben de prikkel onschadelijk gemaakt door een verzekering af te sluiten.

Een andere stimulans had moeten uitgaan van de regel dat werkgevers 70 procent van het loon moeten doorbetalen bij ziekte. Sommige werkgevers, die in de metaal bijvoorbeeld, wilden het daar dan ook bij laten. In de cao-onderhandelingen stuitten ze echter op een vakbondsmuur van verzet. Het gevolg is dat 92 procent van de werknemers gewoon 100 procent van het loon krijgt bij ziekte. De WRR oppert nu dat 70 procent vaker de leidraad zou moeten zijn.

De grote vraag is of het helpt. De mensen die na een wild weekeinde zich op maandag nog een keer omdraaien, of die met vage klachten in het bos gaan wandelen, komen dan misschien wel werken. Het kan net zo goed dat ze de boete voor lief en op die manier een ziektedag kopen. Daar komt bij, als de kern van de problemen rond ziekte en arbeidsongeschiktheid te wijten zou zijn aan een slappe arbeidsmoraal, dan kan Nederland nu miljarden besparen door arbodiensten en reïntegratiebudgetten overbodig te verklaren. Dan is het alleen een kwestie van de zweep erover.

Dat het zo eenvoudig niet is, is de afgelopen jaren al honderden keren vastgesteld. Het kost werkgevers te veel moeite om zieke werknemers te begeleiden, om eventueel een anderewerkplek te zoeken, om de werkdruk te verlagen en de omstandigheden te verbeteren, zelfs om gebruik te maken van de vele, financieel interessante, reïntegratieregelingen. De vakbonden benutten hun invloed te weinig om aandacht van werkgevers af te dwingen en arbodiensten zijn te veel bezig elkaar te beconcurreren met goedkope contracten. En dit is nog niet eens een uitputtende opsomming van de problemen.

Als de opbrengst van de door de WRR voorgestelde prikkel zo twijfelachtig is, kan die beter achterwege blijven. De keerzijden ervan zijn dan nog niet eens aan bod geweest. De pechvogels die echt ziek en zij die halfziek zijn toch maar gaan werken om een paar maanden later voor langere tijd in te storten.