Maak van weigeraar zondagswerk geen paria

Onlangs kondigde D66-Kamerlid Bakker een wetsvoorstel aan om mensen te beschermen die vanwege gewetensbezwaren niet willen werken op zondag. Dat lijkt een sympathiek voorstel, ook voor het CDA. Veel christelijke mensen hebben immers gewetensbezwaren bij werken op zondag.

Het uitgangspunt van de bestaande Arbeidstijdenwet is dat er op zondag geen arbeid wordt verricht. Slechts in twee gevallen is dat mogelijk: als 'de aard van het werk' erom vraagt en de betrokken werknemer akkoord is, óf als het uit de bedrijfsomstandigheden voortvloeit en de OR ermee instemt.

Met de invoering van een wet voor gewetensbezwaarden wordt de wettelijke uitzonderingspositie geregeld van diegenen die met hun religie in de knel dreigen te komen. En daarmee wordt het uitgangspunt van de Arbeidstijdenwet losgelaten. Want zo'n wet stelt in feite dat de zondag een normale werkdag is.

Voor het CDA is de zondag een bijzondere dag, en niet louter religieuze gronden. Bijna elke cultuur kent momenten van gezamenlijke, collectieve rust. De zondag heeft daar een belangrijke functie. De mens heeft behoefte aan een gezamenlijk ritme, omdat dit de mogelijkheid biedt om niet alleen aan jezelf, maar ook aan anderen toe te komen. En die rust wordt als het ware afgedwongen, omdat iedereen op hetzelfde moment zijn rustdag heeft.

Helaas was er in de Tweede Kamer geen meerderheid te vinden om een onderzoek in te stellen naar de druk van bedrijven op mensen om zondag te werken. Een tekenend voorbeeld daarvan is het inventarisatieformulier dat een bekend warenhuis gebruikte om de bereidheid te peilen om op zondag te werken. Men kon kiezen uit drie aankruismogelijkheden: Ja, natuurlijk wil ik samen met mijn team een mooie omzet draaien; Nee, op zondag moet ik naar de kerk; en Nee, op zondag zit ik liever bij mijn schoonmoeder. Een weinig subtiele vorm van sociale druk die vaker voorkomt dan menigeen denkt.

De bereidheid om op zondag te werken is volgens het FNV en het CNV een hard selectiecriterium geworden van menig werkgever. Wat ons betreft mag de bereidheid om op zondag te werken geen rol spelen bij sollicitatie, aanstelling of ontslag.

De term 'gewetensbezwaarde' roept associaties op met randgroepen, mensen die buiten de werkelijkheid staan en die als marginaal verschijnsel moeten worden beschermd. Het kan niet zo zijn dat er voor degenen die niet op zondag willen werken maar twee opties zijn: een andere baan zoeken, of als zonderling in een wettelijk beschermde uitzonderingspositie. Bedoeld of onbedoeld is het voorstel van Bakker een legitimatie voor zondagsarbeid die christelijke mensen in die positie manoeuvreert.

Een werknemer die niet op zondag werkt moet regel en geen uitzondering zijn. Mocht het onverhoopt zo zijn dat in een bepaalde sector of bedrijfstak het werken op zondag onvermijdelijk is, zoals in de gezondheidszorg, dan moet er in het arbeidsvoorwaardenoverleg en in de CAO voor een goede voorziening worden gezorgd.