Wahid neemt groot risico met ontslag Wiranto

De Indonesische president Wahid speelt hoog spel door vanuit het buitenland oud-legerbevelhebber Wiranto weg te sturen. De zelfverzekerde indruk die hij in het buitenland wil maken om economische steun te krijgen, zou hem wel eens lelijk kunnen opbreken.

De tour die de Indonesische president Wahid maakt langs verschillende Europese landen op zoek naar economische en politieke steun, houden hem geruime tijd ver van Indonesië. Op afstand gaat hij de confrontatie aan met oud-legerbevelhebber Wiranto. Wat als zelfverzekerd moet overkomen, kan ook nog verkeerd aflopen.

Wahid heeft verklaard oud-legerleider Wiranto, die in het huidige kabinet coördinerend minister voor politiek en veiligheid is, ,,beleefd te verzoeken zelf ontslag te nemen''. Aanleiding was het begin deze week verschenen rapport van de Indonesische onderzoekscommissie voor de schending van mensenrechten in Oost-Timor. Volgens dat rapport is Wiranto - samen met 32 andere militairen, onder wie vijf generaals - medeverantwoordelijk voor het moorden, de plunderingen en brandstichtingen in Oost-Timor.

De onderzoekscommissie wil dat procureur-generaal Marzuki Darusman een gerechtelijk onderzoek laat instellen naar de daden van de militairen. Het rapport zegt dat er 'overtuigende bewijzen' zijn. Wiranto's advocaat, de in de jaren tachtig bekende mensenrechtenactivist Adnan Buyung Nasution, brengt hiertegen in dat de commissie het door het leger aangedragen bewijsmateriaal niet heeft gebruikt. De commissie was er meer op uit ,,fouten te zoeken dan de waarheid boven tafel te krijgen''. Nasution voegt hier aan toe dat de procureur-generaal het laatste woord heeft over een eventuele vervolging.

Qua procedure heeft Nasution gelijk. Maar het gaat hier om een politieke strijd, en niet om een juridisch steekspel. Wiranto kreeg een paar weken geleden al van Wahid te horen, dat hij in april met pensioen moet gaan. Daarmee was Wiranto's onvrijwillige vertrek in feite al in de maak. Bij het aantreden van Wahid kreeg admiraal Widodo de post die Wiranto tot dat moment bekleedde, die van opperbevelhebber van de strijdkrachten. Maar Wiranto wil zich tot het laatst toe verdedigen. Hij neemt bijvoorbeeld nog steeds deel aan de kabinetsraad.

Van de groep met directe banden met ex-president Soeharto is Wiranto de laatste generaal op topniveau die tevens een ministerspost bekleedt. Het zijn de stuiptrekkingen van de oude orde. Hierdoor steken de geruchten over een militaire coup echter weer de kop op.

In dit verband is de zwakke vertoning van vice-president Megawati Soekarnoputri koren op de molen van de pro-Wiranto, lees Soeharto-getrouwe krachten. Nu Wahid buitenshuis is, krijgt Megawati automatisch de titel van de oppasser van Indonesië.

De vraag is wie op wie past. De Amerikaanse afgezant Richard Holbrooke heeft Indonesische leger al een maand geleden het signaal gegeven dat de VS een coup niet zullen accepteren. Dit is een duidelijk teken van steun voor de eerste burgerpresident van Indonesië. Analisten schatten in dat slechts twee elitetroepen bereid zouden kunnen zijn om aan een militaire coup mee te werken. Toch blijft het de vraag of het verstandig is van Wahid om op afstand de confrontatie met een deel of delen van het leger aan te gaan.

Dat Wahid probeert de tentakels van oud-president Soeharto af te snijden, is een daad die respect afdwingt. Maar zo eenduidig heeft politiek-Jakarta niet gereageerd op de uitspraken van Wahid. Amien Rais, de voorzitter van het Volkscongres, zei woensdag Wahids uitlatingen prematuur te vinden. Na druk overleg is Rais gekomen met een gezamenlijke verklaring met Akbar Tandjung, de voorzitter van het parlement, dat generaals wel moeten worden berecht. De aanvankelijke stellingname van Rais moet Wahid bekend voorkomen. Hij was op reis naar de Filippijnen toen de toenmalige legerwoordvoerder Sudradjat zijn uitspraken in twijfel trok. De man is inmiddels ontslagen.

Het is voor Indonesië van belang te laten zien dat zij zelf en zelfbewust de zaken kan afhandelen. Een internationaal tribunaal voor Oost-Timor waarbij Indonesische generaals moeten verschijnen, past niet in Wahids plan om de reputatie van het leger op te vijzelen, maar is wel een steun in zijn rug bij zuiveringen in het leger.

De Europese tour staat in het teken van het winnen van vertrouwen in ruil voor politieke en economische steun voor de hervormingen en het democratiseringsproces. Wahid is zich ervan bewust dat zijn geloofwaardigheid samenhangt met het ontslaan en berechten van diegenen die de mensenrechten hebben geschonden. Maar vanuit het buitenland de binnenlandse problemen dirigeren, kan funeste gevolgen hebben. Alleen Soeharto bleef in zijn tijd zo lang van huis. Maar dat was toen hij Indonesië in een ijzeren greep had.

Victor Joseph is freelance journalist