'Staatsschuld omlaag is iets voor boekhouders'

De staatsschuld snel omlaag brengen is het standpunt van boekhouders in de economie. ,,Onder invloed van de neoliberale ziekte zit bijna iedereen op de boekhouderslijn'', constateert de econoom A. Kolnaar nu de discussie over de staatsschuld is losgebarsten.

Het overschot op de overheidsbegroting, dat minister Zalm van financiën vorige week bekendmaakte, verdeelt Nederland grofweg in twee kampen. Aan de ene kant staan economen als Kolnaar en Van Wijnbergen en de PvdA. Zij zien in het overschot een goede aanleiding meer geld te investeren in zaken als onderwijs, zorg en veiligheid. Het andere kamp wordt gevormd door de VVD, D66, het Centraal Planbureau, De Nederlandsche Bank, president Duisenberg van de Europese Centrale Bank en hoogleraren als De Kam. Nederland moet het overschot aangrijpen om de staatsschuld verder omlaag te brengen, vinden ze.

Volgens Kolnaar, hoogleraar algemene economie in Tilburg en Kroonlid van de Ser, vormt de hoogte van de Nederlandse staatsschuld (530 miljard gulden, 66 procent van het nationaal inkomen) geen enkel probleem. Het financieren van de schuld gaat gemakkelijk. De rente is laag en beleggers hebben het volste vertrouwen in Nederlandse overheidsobligaties. Het idee dat een overheid geen schuld zou mogen hebben, berust op een essentiële denkfout, zegt Kolnaar. ,,De staat is geen persoon. De staatsschuld is een schuld aan onszelf, dat is macro-economie. De rentelasten betalen we aan onszelf, aan pensioenfondsen, verzekeraars.''

Dan blijft de vraag over of de staatsschuld niet toch een beetje naar beneden moet om minder geld kwijt te zijn aan rente. De overheid betaalt daar nu zo'n 30 miljard aan. Verlaging van de schuld met 1 miljard levert ongeveer 50 miljoen gulden aan minder betaalde rente op. Nu een deel van de schuld aflossen geeft in de toekomst ruimte weer meer uit te geven.

Die redenering vindt Kolnaar typerend voor ,,de boekhouders in de economie, inclusief het Centraal Planbureau''. Nu karig zijn met het bouwen van bejaardenhuizen bij voorbeeld, levert juist in de toekomst een probleem op. ,,We kunnen nu wel lekker doorbezuinigen. Maar dan moet de volgende generatie die bejaardenhuizen bouwen.''

Kolnaar en de Amsterdamse hoogleraar economie S. van Wijnbergen vinden het pessimisme over de vergrijzing overdreven. Het gaat erom in de toekomst meer inkomsten binnen te krijgen, bijvoorbeeld doordat werknemers langer doorwerken. Kolnaar: ,,De vraag is vooral wat we nu belangrijk vinden. Overal hoor ik dat we meer geld in onderwijs, zorg, infrastructuur moeten stoppen. Nu is er geld over en dan zou het niet kunnen? Dat is schizofreen.''

Anders dan Van Wijnbergen waagt Kolnaar zich niet aan berekeningen wat meer geld voor zoiets als onderwijs in de toekomst oplevert. Van Wijnbergen stelt dat zo'n investering meer oplevert dan de 5 procent die de overheid nu aan rente kwijt is. Beter opgeleide jongeren worden minder snel werkloos en gaan minder vaak het criminele pad op, om maar iets te noemen. Dat scheelt de Nederlandse overheid weer een hoop geld aan uitkeringen en gevangenissen.

Kolnaar houdt niet van dit soort rekensommen. ,,Voor de toekomstige generatie wil je een zo sterk mogelijke economie afleveren, met alles erop en eraan. Dat is niet allemaal in geld uit te drukken. Het is een waanidee dat alles met economische calculaties is op te lossen. Dan worden we geregeerd door economische technocraten. Terwijl het er ook om gaat: wat wil het volk?''

F. de Kam, hoogleraar in Groningen, wil de rekensommen wel maken. ,,Het is een heel twijfelachtige stelling of investeringen in onderwijs een hoger rendement dan 5 procent halen. We geven nu al 1 miljard uit aan achterstandsbeleid. Het effect van dat beleid valt tegen.'' In de zorg geldt dat nog sterker, stelt De Kam. ,,Strict economisch leveren investeringen daarin bijna niets op behalve als je het geld gebruikt om zieke werknemers weer sneller aan het werk te krijgen. Ik denk bovendien dat de zorg wel veel duurder wordt door de vergrijzing. Dan helpt het niet als we wat langer doorwerken.''

Waar Kolnaar en Van Wijnbergen nu willen investeren in de samenleving om het voor toekomstige generaties makkelijker te maken, wil De Kam die beslissing overlaten aan de nieuwe generatie zelf. ,,We kunnen beter nu de uitgaven beheersen zodat ze zelf kunnen uitmaken of de uitgaven dan weer omhoog moeten. Rentebetaling tot in lengte van dagen is zonde. Als we nu even doorbijten -en nu kan het- regent het straks meevallers.''

De Kam wil niet ontkennen dat er nu geen problemen zijn waar geld voor nodig is. ,,Er zijn ontegenzeggelijk knelpunten. Maar volgens de Zalmnorm mogen we meevallers bij de uitgaven deels weer voor andere uitgaven bestemmen. De komende paar jaar komt er 3 tot 4 miljard gulden aan. Dat is in mijn ogen genoeg.''