Merkel hoopt op 'heilzaam proces' in CDU

Bij alle ellende zit er aan het financiële schandaal binnen de Duitse CDU toch nog een voordeeltje, zegt Angela Merkel. Haar partij is nu gedwongen een nieuwe start te maken. ,,En dat kan een heilzaam proces zijn.''

Merkel, sinds ruim een jaar secretaris-generaal van de CDU, vindt dat haar partij moet breken met het systeem dat oud-voorzitter Helmut Kohl in 25 jaar heeft opgebouwd en waarvan nu de rotte plekken zichtbaar worden. Tijdens een gesprek met buitenlandse correspondenten in Berlijn zegt ze: ,,Dat is voor veel van onze leden pijnlijk. Zij zitten met een enorm intern conflict. Er zijn nogal wat mensen die lid van de partij geworden zijn vanwege Helmut Kohl, de grote man van de Duitse eenheid. En die lezen nu in de kranten het andere verhaal van de CDU: de affaires, de buitenlandse bankrekeningen, het zwarte geld. Dat is een schok.''

Voor Merkel zelf is het ook pijnlijk. Acht jaar lang was ze minister in twee kabinetten-Kohl, eerst van familiezaken, later van energie. ,,Ik heb van hem de politiek geleerd.''

Ze was een vertrouweling van de gewezen bondskanselier, die op zijn beurt graag met Merkel mocht pronken: jong (ze was 37 toen ze minister werd), vrouw én uit de DDR. Nu staan de twee tegenover elkaar. Vlak voor Kerstmis schreef Merkel een ingezonden stuk in de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat veel opzien baarde. Toen al zei ze dat de CDU zich moest afwenden van Kohl die de partij schaadde door niet te willen zeggen van wie hij geld gekregen had.

Haar pleidooi zette kwaad bloed bij de aanhangers van de erevoorzitter die van verraad spraken. Maar nu, zes weken later, heeft haar opvatting de overhand in het partijbestuur. Merkels gezag is gestegen. Door zich tegen Kohl te keren heeft ze laten zien onafhankelijk te zijn. Merkel wordt al getipt als de nieuwe partijleider. Maar op de vraag wie er in april op het CDU-congres tot voorzitter wordt ge- of herkozen, noemt ze Wolfgang Schüuble, de huidige voorzitter. Misschien komt er al over een paar jaar weer een kans, want Merkel vindt dat de partij veel sneller van leider moet wisselen.

Kohl mag dan de Duitse eenheid perfect geregeld hebben, hij heeft verzuimd zijn eigen partij aan de eisen van de tijd aan te passen, vindt Merkel: ,,De CDU is steeds dezelfde partij gebleven. Kohl had ook geen behoefte aan verandering. Hij had succes, won de ene na de andere verkiezing, kreeg internationaal aanzien. Maar na de Wende had de partij toch op z'n minst transparanter moeten worden. We leefden tenslotte niet meer in de koude oorlog.''

Zo ging de CDU onder het voorzitterschap van Kohl ook gewoon door met de omstreden partijfinanciering (door bedrijven, bijvoorbeeld), ook nadat een wet dat midden jaren tachtig aan banden had gelegd. Andere partijen hielden zich daar voorzover bekend keurig aan, de christen-democraten gingen ondergronds. Merkel: ,,Dat gegeven is zo verbijsterend en ook zo te betreuren. Toen ik de eerste berichten binnenkreeg, wist ik gewoon niet wat ik las.''

Nu, bijna drie maanden later, is de meeste narigheid wel boven tafel gekomen, denkt ze. ,,Al ben ik natuurlijk geen profeet. Maar het is enorm belangrijk dat we vorige week op eigen kracht het kartel van het zwijgen hebben doorbroken. De betrokkenen zijn gaan praten, we weten nu veel meer.''

Ondanks al haar kritiek op Kohl weet ze haar politieke leermeester in een paar krachtige zinnen toch neer te zetten als een groot staatsman: ,,Aan de Duitse eenheid zal altijd zijn naam verbonden zijn. Hij heeft het herenigde Duitsland vastgeklonken aan de Navo en aan de Europese Unie. Hij heeft het nationale en internationale klimaat veranderd. De scherpe tegenstellingen zijn weg. Dat de Groenen niet meer tegen de Navo zijn, dat hun minister van buitenlandse zaken Joschka Fischer op goede voet met de Amerikanen staat, dat is indirect aan Helmut Kohl te danken.''

Maar hoe zal Kohl de geschiedenis ingaan, als kanselier van de eenheid, of als man van de CDU-affaire?

Merkel: ,,Ik ben er tamelijk zeker van dat zijn verdiensten de overhand zullen houden. Het zou toch ongelooflijk treurig zijn als alleen die geldzaak in herinnering blijft.''