'De AWBZ is nu een vergaarbak'

De Tweede Kamer houdt vandaag een hoorzitting over de modernisering van de AWBZ. Volgens voorzitter Wiegel van Zorgverzekeraars Nederland kan deze volksverzekering best worden ingekrompen. Voor Riagg-hulp moeten mensen zich maar bijverzekeren.

De zorgverzekeraars hebben zich te braaf opgesteld tegenover de politiek. ,,Te gouvernementeel, te volgend'', vindt Hans Wiegel. De overheid stelt de financiële kaders vast en de verzekeraars proberen het daarmee te rooien. Die praktijk is ingehaald door uitspraken van de rechter, die bepaalde dat de verzekeraars verantwoordelijk zijn voor tijdige thuiszorg. ,,We zullen een leidender rol in de zorg moeten spelen'', kondigt Wiegel aan.

'Gigantische problemen' ziet Wiegel anders op zijn achterban afkomen. De verzekeraars voelen zich na de rechterlijke uitspraak genoopt de thuiszorg te betalen naar de werkelijke vraag in de regio, ook al is het budget onvoldoende. Hoeveel extra nodig is, wordt nog becijferd. Maar Wiegel voorspelt dat er 'eerder honderden miljoenen dan miljoenen' bij moeten om de wachtlijsten structureel terug te dringen.

Het bedrag kan nog oplopen als de rechter bij procedures in de gehandicaptenzorg tot hetzelfde oordeel komt. De gevolgen zijn te voorspellen: ook elders in de AWBZ - de volksverzekering voor chronische zorg - bestaan wachtlijsten. Uiteindelijk komt de rekening toch op het bordje van het kabinet, maakt Wiegel duidelijk.

,,Nu zitten de zorgverzekeraars tussen twee ijzeren tangen. Aan de ene kant de patiënten en hun familie die steeds mondiger worden en snel willen worden geholpen. Aan de andere kant staan de beperkte financiële middelen die de overheid ter beschikking stelt. De rechter heeft nu tegen ons gezegd: jullie hebben je altijd veel te makkelijk neergelegd bij de overheidsbudgetten. Jullie hadden meer verzet moeten plegen.''

Wiegel is minder optimistisch dan staatssecretaris Vliegenthart (volksgezondheid, PvdA), die denkt genoeg te hebben aan de honderden miljoenen die Paars II ter bestrijding van de wachtlijsten heeft uitgetrokken. ,,Uiteindelijk zal zij toch met haar collega's en het parlement in de slag moeten om extra geld te krijgen.''

Er is een alternatief: Vliegenthart en minister zouden zou een kritische blik kunnen werpen op het vergoedingspakket van de AWBZ. ,,Daar is steeds meer bijgekomen, zoals Riagg-hulp en hulpmiddelen'', aldus Wiegel. ,,De AWBZ is zo langzamerhand een vergaarbak geworden van subsidieregels, zorgvernieuwing en ga maar door. Het lijkt mij beter om deze voorziening te beperken tot het oorspronkelijke doel: langdurige, onverzekerbare risico's.''

Volgens Wiegel zouden mensen zich voor Riagg-hulp kunnen bijverzekeren. Zo'n maatregel past in zijn ogen ook beter in de huidige tijdgeest. ,,Die is er toch meer één van groeiende eigen verantwoordelijkheid en lastenverlichting en níet van collectivisering. Maar goed, uiteindelijk gaat het natuurlijk om een politieke keuze. Daar gaan wij niet over.''

Vergaander maatregelen, zoals een verbouwing van het verzekeringsstelsel, raadt de VVD-senator af. ,,Ik heb gelezen dat minister Borst naar een basisverzekering wil, waarin iedereen premie betaalt naar draagkracht. Ik moet zeggen dat ik meer onder de indruk was van een eerdere uitspraak van haar: 'Ik ben nog nooit iemand tegengekomen die ziek is geworden door het stelsel'. Het systeem functioneert redelijk. Je kunt je beter concentreren op zwakke plekken als de wachtlijsten en de kwaliteit van de zorg.''

Wiegel gelooft niet dat het huidige stelsel in Europa niet houdbaar zou zijn. ,,Ik heb gelezen dat de Raad voor de volksgezondheid & zorg dat zou hebben geschreven. Nou, zo heb ik het in dat rapport niet terug kunnen vinden. Wij hebben prof. Van der Grinten, de schrijver ervan, gevraagd nog eens een toelichting te komen geven.''

Bovendien is de kans in zijn ogen groot dat de discussie over een eventuele stelselwijzing opnieuw strandt op politieke tegenstellingen. ,,Alle partijen willen iets anders. De PvdA een brede volksverzekering, de VVD juist uitsluitend nog particuliere verzekeringen en het CDA een systeem waarin de premies volledig zijn genominaliseerd. Daar is misschien nog wel soep van te koken, maar in ieder geval geen smakelijke maaltijd.''