Menselijk gedrag is moeilijk in cijfers te vangen

In de jaren zestig gingen we ervan uit dat de grootste steden in het jaar 2000 tussen de 30 en 40 miljoen inwoners zouden hebben'', zegt dr. Otto Verkoren, ontwikkelingsdemograaf van de Universiteit Utrecht. ,,Dat werden er, weten we nu, 10 tot 20 miljoen.'' Voorspellingen over verstedelijking zijn hachelijk gebeleken, vervolgt hij. ,,De mensen die de trends extrapoleren, zijn het wel zo ongeveer eens, maar dat betekent nog niet dat ze gelijk hebben.''

We zagen de trek van de bevolking van het platteland naar de stad, legt hij uit. Het urbanisatietempo (de toename van de stedelijke bevolking) werd snel groter. De urbanisatiegraad (het percentage van de bevolking dat in de stad woont) ook. ,,Die lijn trokken we door.''

,,Maar we hielden er geen rekening mee dat er naast de zogeheten primate stad (de belangrijkste stad in een land, vaak de hoofdstad of een oud-koloniale haven) secundaire steden zouden ontstaan. Die roomden een deel van de voorspelde groei af.''

In Afrika zette de economische malaise van de jaren tachtig zelfs een rem op de verstedelijking, vervolgt hij. Daar was ook geen rekening mee gehouden. Zulke niet te voorziene dingen kunnen weer gebeuren.

Verstedelijking, zegt hij, hangt samen met menselijk gedrag en dat is moeilijk in cijfers te vangen. Vroeger trok men naar de stad voor werk, nu zoekt men de rust van de buitengebieden op. ,,Waar denkt u zelf dat u over 25 jaar woont?'' vraagt hij. ,, Misschien wel op Mallorca, misschien ook wel niet. Als u het van u zelf al niet weet, hoe wou u het dan van de hele wereld bepalen?''

Verkoren is kritisch over het verband dat de kaart legt tussen verstedelijking en het bruto binnenlands product. Er is wel een verband tussen economische groei en toenemende verstedelijking, maar dat is iets anders. Bovendien zit er een trendbreuk in dat verband. ,,Ten tijde van de industriële revolutie trokken plattelanders naar de stad omdat daar werk was. Nu is er vooral in de derde wereld een sterke verstedelijking, maar daar zit geen economische motor achter. Het is nu de armoede van het platteland die de mensen naar de stad drijft.''