Wachten tot sint-juttemis

De commissie-Elzinga heeft zich in haar omvangrijke advies over veranderingen in het lokale politieke bestel wel erg opzichtig laten leiden door de Hollandse wijsheid niet over één nacht ijs te gaan. Dat blijkt vooral uit het meest aansprekende en tegelijk meest omstreden onderdeel van het advies, de wijze van aanstelling van de burgemeester. Een meerderheid van de commissie is voorstander van rechtstreekse verkiezing van deze ambtsdrager, maar voor het zover is zijn we, als het aan de commissie ligt, twintig tot vijfentwintig jaar verder.

Gezien het ingrijpende karakter van de veranderingen die de commissie voorstelt, is zoveel voorzichtigheid misschien te begrijpen. Maar afgezet tegen het doel rijst de vraag of de moeder van de porseleinkast niet een te zware stem in het kapittel heeft gehad. Dat doel is, terecht, de gemeentelijke politiek voor de burger weer herkenbaar en zelfs spannend te maken. In dat licht had het advies veel meer urgentie mogen ademen. Op de gekozen burgemeester wachten tot pakweg 2025 is hetzelfde als wachten tot sint-juttemis.

Oud-CDA-voorman Brinkman vergeleek de lokale politiek tien jaar terug al met een onbestemde bal gehakt, die voor geen burger nog te verteren is. De vrder dalende opkomstcijfers bij raadsverkiezingen en de onbekendheid van raadsleden en wethouders bij burgers geven aan dat de gehaktbal er sindsdien niet aantrekkelijker op is geworden. De suggesties die de commissie-Elzinga doet om het bestel open te breken en van nieuwe impulsen te voorzien, zijn daarom de moeite van het overwegen waard.

Tegelijk is duidelijk dat van functionele veranderingen niet te veel heil moet worden verwacht. Elzinga wil van de gemeenteraden een soort stadsparlementen maken, waarin het college van burgemeester en wethouders als bestuurders en de raadsleden als controleurs scherper tegenover elkaar staan. Dat kan een verbetering zijn. Maar wat moeten we van zo'n kopie van het landelijke bestel verwachten, als ook over dat bestel zo hartgrondig valt te klagen? Onder paars vieren coalitiemonisme en regentengedrag tegenwoordig zelfs hoogtij. De commissie wijst er zelf op dat in de hedendaagse politieke cultuur veranderingen noodzakelijk zijn. En zo is het maar net.