Leve de doctorandus

Er waart een vreemde term door de universiteiten: BAMA. In hun grenzeloze wijsheid hebben Europese regeringen besloten dat het hoger onderwijs een uniforme structuur moet krijgen. Ik vrees dat onze eigen paarse regering roomser dan de paus wil zijn, maar dat de lasten worden afgewenteld op de universitaire staf. Ik ben in de stemming om op te roepen tot staking of een andere vorm van ongehoorzaamheid, zoals het weggeven van diploma's zonder examen.

In de Verklaring van Bologna hebben Europese regeringen afgesproken dat alle universiteiten de Angelsaksische structuur krijgen, met een Bachelor's Degree als afsluiting van de eerste fase en een Master's Degree als afsluiting van de tweede fase: de BAMA-operatie. Het moet de mobiliteit van studenten vergemakkelijken en zo kwaliteitsconcurrentie opleveren. Europese universiteiten zullen dan concurreren om buitenlandse studenten die thuis hun Bachelor's hebben gehaald. Het moet bovendiende herkenbaarheid van diploma's bevorderen en werkgevers makkelijker informeren over de betekenis van opleidingen in Europa. Nu weet een werkgever in Milaan niet wat een doctorandus is. Als we onze universitaire studies allemaal ombouwen tot een BAMA-structuur, dan weet een werkgever als Philips ook wat een opleiding in Spanje voorstelt.

Ik vind de argumenten naïef en inconsistent. Het is naïef om te denken dat Philips zich nu niet oriënteert op de waarde van een universitair diploma als het afgestudeerden in Spanje werft. Desnoods organiseert het bedrijf een toelatingstoets, waarbij kandidaten op relevante kennis worden getest. Dat deed ons eigen ministerie van onderwijs al, toen het enkele jaren geleden jonge academici zocht voor een interne opleiding (en duizend aanmeldingen kreeg). Het is ook naïef om te denken dat plotseling alle opleidingen even goed zijn, als we er eenzelfde titel aan vastknopen. Het is inconsistent, omdat kwaliteitsconcurrentie betekent dat de ene opleiding de andere niet is. Juist dan moet je uitzoeken wat een opleiding precies waard is. En een klein kopgroepje van Europese top-instituten komt er toch wel. Die strijd is al lang ontbrand.

Mijn bezwaar is dat het Nederlandse systeem overboord wordt gegooid zonder argumenten over de kwaliteit van het onderwijs. Er is ons al aangezegd dat een eenvoudige verandering van labels niet acceptabel is. Ik vind dat juist wel acceptabel. We hebben altijd beweerd dat een doctorandus een Master is en dat moeten we volhouden. Voor de Bachelor's kunnen we teruggrijpen op het oude kandidaats: de verplichte basisvakken, aangevuld met enkele keuzevakken. Het kandidaats lag vroeger formeel na zo'n twee en een half jaar studie. Dat is ook nu een goed ijkpunt.

Zuideuropese landen zullen waarschijnlijk de BAMA-structuur invoeren door er gewoon de etiketten op te plakken. Dat moesten wij ook maar doen. Het lijkt me echt onzin als op alle universiteiten het hele programma weer door de molen moet. Mijn eigen voorzitter van het college van bestuur aan de Universiteit van Amsterdam, Noorda, heeft geschat dat voor de verbouwing landelijk zeker 300 miljoen gulden nodig is. Weggegooid geld, en tijd en moeite. Laten we het niet doen, en ons concentreren op kwaliteitszorg, zonder de structuur overhoop te halen. En laten we er vooral voor zorgen dat ons eigen 'drs' overal in Europa wordt herkend als een waarlijk meesterlijke titel.