Europees landbouwbeleid komt in 't nauw

Polen, Tsjechië, Hongarije, Slovenië, Cyprus en Estland, zes aspirant-leden van de Europese Unie, willen dat hun boeren dezelfde rechten krijgen als de landbouwers in de huidige EU-landen. Die eis kan de bestaande Europese landbouwpolitiek bedreigen.

De Europese regeringsleiders bepaalden vorig jaar dat de EU-uitgaven voor de landbouw tot 2006 jaarlijks niet meer dan 41 miljard euro mogen bedragen. Boeren uit de nieuwe lidstaten - waarvan Polen op landbouwgebied verreweg de belangrijkste is - mogen vanuit Brussel geen directe inkomenssteun - premies per hectare of dier - ontvangen, vindt de Europese Commissie.

Tadeusz Wajaszka, landbouwexpert van de Poolse missie bij de EU, vindt volstrekt normaal dat zijn land harde eisen stelt. ,,We hebben geleerd dat je vanaf het begin hoog moet inzetten. Een verkeerde beweging kan fataal zijn.''

Polen wil zo snel mogelijk een 'normaal' lid van de Unie zijn. Tegelijkertijd bepleit het land voor de eigen achterban wel allerlei uitzonderingen op de Europese regels. Voor zijn zuivelboeren bijvoorbeeld, voor de export naar niet-EU landen, voor de gebrekkige hygiënische normen in sommige slachthuizen en voor de soms bedenkelijke kwaliteit van bepaalde zuivelproducten.

Wijaszka vindt het normaal dat Polen financiële compensatie krijgt als het EU-lid wordt. Na de toetreding zullen de prijzen in het voormalige Oostblok-land immers flink de hoogte in gaan.

Wijaszka wil echter niet klagen. De Europese Commissie moet immers nog haar standpunt bepalen over de eisen van de zes kandidaat-landen. De onderhandelingen over de landbouw worden pas in het voorjaar serieus. Tactisch zegt hij: ,,Met 1 miljard euro steun per jaar in de aanloop naar de toetreding zijn we ook best tevreden. Maar de EU moet beseffen dat ze haar landbouwbeleid grondig moet hervormen.'' Polen zelf slaagt daar overigens niet zo goed in. Warschau draaide onlangs ingrijpende landbouwhervormingen terug. Wajaszka: ,,Het ligt politiek heel gevoelig. Bijna 28 procent van de bevolking werkt in de landbouw of is er van afhankelijk. De lobby is zó machtig dat zij gemakkelijk het land kan ontwrichten en de toetreding tot de Unie kan blokkeren. We moeten daarom niet overhaast te werk gaan.''

Polen heeft meer zuivelboeren dan er in de hele EU zijn. ,,Dat zijn vaak families met twee kippen en twee koeien. De runderen zorgen met hun melk voor contant geld, dat nodig is om in het levensonderhoud te voorzien'', neemt Wajaszka het voor hen op. Warschau wil een deel van die familiebedrijfjes laten doodbloeden en proberen de jongeren elders een toekomst te geven.

Voor VVD-Europarlementariër Jan Mulder is de spanning die er bestaat tussen de aspirant-lidstaten en de huidige landbouwpolitiek aanleiding om een oud plan onder de aandacht te brengen. Mulder verdedigde vorig jaar het voorstel om Europese subsidies af te bouwen. In plaats daarvan zouden de lidstaten uit eigen kas de boeren gaan betalen. Co-financiering heet dat in jargon.

Het plan stuitte op verzet van Europa's grootste landbouwland Frankrijk. Maar voor Mulder kan het voorstel uit de mottenballen. De eisen van Polen en de andere landen kosten de EU veel te veel geld, meent hij. ,,Maar bij invoering van co-financiering zal een landbouwland als Polen zich wel iets bescheidener opstellen.''