Milieubewuste aanval op energiekosten

Nederland moet in 2010 zes procent minder CO2 uitstoten dan in 1990. Omdat de uitworp nog steeds groeit, zal de reductie in de praktijk neerkomen op zo'n 25 procent. Zorgcentrum Vaartland in Vlaardingen heeft dat vorig jaar al bereikt.

Eind 1998 nam het zorgcentrum Vaartland in Vlaardingen een nieuwe vleugel in gebruik. Het volume van Vaartland nam daarmee met dertig procent toe, maar een jaar later was het aantal kubieke meters op de gasrekening met meer dan een kwart gedaald.

Uit de schoorstenen van Vaartland verdween dat jaar 90000 kilo kooldioxide (CO2), het belangrijkste broeikasgas, minder in de atmosfeer. Die vermindering is dit jaar nog groter geworden, want Vaartland hergebruikt sinds kort ook de warmte die vrijkomt uit de vries- en koelinstallaties.

Exacte cijfers over de (milieu)winst van dit hergebruik zijn nog niet bekend, maar Vaartland verwacht hiermee ongeveer dertig procent elektriciteit te besparen. ,,Onze gasrekening was vorig jaar niet alleen ruim dertigduizend gulden lager'', zegt directeur P. van Woerden, ,,maar we koelen en vriezen nu ook nog het voedsel voor de tweehonderd bewoners gratis.''

Vaartland, dat uit 1966 dateert, had in de jaren tachtig de gebruikelijke voorzieningen getroffen om het energieverbruik te beperken, zoals dubbelglas en een deursluis. Directeur Van Woerden: ,,In een bejaardenoord is het energieverbruik hoog. Oudere mensen hebben het sneller koud dan jongere en de verwarming moet op 21, 22 graden staan, anders wordt het als koud ervaren. Vroeger maakte het ook niet uit hoe hard je stookte, al zette je de deuren open, want als je het energiebudget overschreed, werd dat automatisch aangevuld. Er was geen prikkel om het energieverbruik te beperken. Nu wél: sinds enkele jaren worden overschrijdingen niet meer vergoed.''

Toen in het midden van de jaren negentig de uitbreidingsplannen vorm kregen, besloot Vaartland ook het energiegebruik aan te pakken. Het zorgcentrum riep de hulp in van een energieconsulent, A. Kroon, die alle besparingsopties op een rij zette. Hij beperkte het gasgebruik door een reeks maatregelen. Zo werd de overcapaciteit van cv-ketels teruggebracht.

Kroon: ,,Installatiebedrijven willen altijd grotere systemen leveren dan nodig is. Terwijl de te verwarmen ruimte dertig procent groter werd, hebben we de bestaande ketelcapaciteit tot zeventig procent teruggebracht. Daarnaast hebben we het rendement naar negentig procent verhoogd, waardoor je minder warmte naar buiten gooit. Voorts heeft de verwarming een geheel nieuwe besturing gekregen; met een goede besturing bespaar je al gauw tien tot vijftien procent. Voorts hebben we de tapwaterinstallatie gescheiden van de cv en het rendement verhoogd.''

Eind vorig jaar is een volgende stap gezet: de warmte die vrijkomt bij het koelen en vriezen wordt gebruikt om het water van de vaatwasmachines voor te verwarmen. Ebel Dijkstra van Ecozone, een bureau voor klimaatvriendelijke koeling: ,,Een koelkast is eigenlijk een kachel, want hij geeft ook warmte af aan zijn omgeving. Via een warmtepomp benutten we de warmte die anders de lucht ingaat.''

,,Daarnaast hebben wij de chemische koelmiddelen, cfk's, vervangen door natuurlijke koudemiddelen, in dit geval propaan en isobutaan. Daardoor verbetert de efficiency van het koelproces en heb je minder energie nodig.''

Het feit dat natuurlijke koudemiddelen brandgevaarlijk zijn, levert volgens Dijkstra geen (extra) risico: ,,We gebruiken het in zo klein mogelijke hoeveelheden per systeem. In Vaartland 1,3 kilo om te koelen en 1,5 kilo om te vriezen. Bovendien staan de installaties in beperkt toegankelijke ruimten. En bij hoeveelheden van meer dan tien kilo kun je met een gasdetector lekken snel opsporen.''

Volgens Dijkstra kan met de koppeling van warmte en koude de uitstoot van CO2 flink omlaag. Dijkstra: ,,Koude-warmtekoppeling is te vergelijken met warmte-krachtkoppeling, waarbij je warmte en elektriciteit opwekt. Alle meer dan 2500 zorginstellingen zouden zich moeten afvragen hoe hun restwarmte kan worden benut. Ook bij koel- en vrieshuizen, slachterijen, bloemenveilingen en dergelijke kan daarmee de CO2 -uitstoot flink worden teruggebracht.''