Een eeuw toezicht op de Wallen

Waar het Amsterdamse Wallengebied lijkt op een vooroorlogse armeluisbuurt, leek Bureau Warmoesstraat, het politiebureau dat er middenin stond, een exponent van die omgeving.

In honderd jaar was het uitgegroeid tot een warrige aaneenschakeling van panden, onderling via gangetjes en trappetjes verbonden. Chaos leek er achter de ingang met de hoge stoep te heersen: immer rennende agenten, op weg naar of komend van een misstand. Het bureau was een pleisterplaats voor junks, dronkenlappen en vrouwen van lichte zeden.

Vanaf vandaag is Bureau Warmoesstraat verleden tijd. De politie van het wijkteam Binnenstad huist nu in een modern en toegankelijk pand even verderop, met flexplekken en een ontvangstvriendelijke balie.

,,Dit kantoor is 500 procent meer bezoekers- en arbovriendelijk'', zegt wijkteamchef D. Eeeken. ,,Wat overblijft, is nostalgie. Je mist het gevoel. Alles lijkt hier klinisch en schoon.'' En nostalgie is er, bij agenten die soms twintig, dertig jaar bij Bureau Warmoesstraat werkten.

En bij buurtbewoners, die 'hun' agenten zien vertrekken naar een weliswaar hemelsbreed niet ver verwijderde plek bij het Beursgebouw van Berlage, maar voor hun gevoel naar een andere wereld.

Telegraaf-journalist Cees Koring beschreef de woelige geschiedenis van Bureau Warmoesstraat, dat bijna 100 jaar heeft bestaan. Het was 'het bureau met het afgesleten stoepje', het kantoor waar Appie Baantjer van 1954 tot 1982 werkte. Midden op de Wallen, van oorsprong pleisterplaats van rauwe zeelieden, hoeren en duistere handel.

Zo roemrucht als de buurt is, was ook het politiebureau. Arrestanten braken er regelmatig hun botten, omdat ze van een betonnen trap de kelder in werden geduwd waar de vochtige, stinkende cellen zich bevonden. ,,Die trap is al dertig jaar weg, maar dat verhaal houdt nog steeds stand'', zegt Eeken.

De agenten hielden vanuit het bureau honderd jaar geleden toezicht op hoeren als Blonde Mien, Manke Miep en Magere Josje, die niet al te uitdagend achter de ramen mochten zitten.

Later, in de jaren zestig en zeventig, ontstond in de buurt een mini-Chinatown, met Chinese gokhuizen, opiumhuizen en maffia-achtige bendes die elkaar op leven en dood bestreden. Het team van de Warmoesstraat hanteerde IRT-achtige methoden: partijen heroïne gingen oogluikend van hand tot hand. Met de Chinezen kwam ook hun 'cadeautjescultuur'. Envelopjes met duizendjes moesten de agenten te vriend te houden.

De jaren tachtig waren kenmerkend voor de opkomst van de harddrugs: verslaafden en dealers namen de Wallen in bezit en de Zeedijk werd een no-go gebied: toeristen die vanaf het station links afsloegen, werden steevast beroofd.

In die tijd kwam de huidige korpschef, Jelle Kuiper, als jonge agent op het bureau. Hij stelde de steekpenningencultuur op het bureau aan de kaak bij de korpsleiding. Als korpschef maakte Kuiper vorig jaar in een reorganisatie een einde aan wat nog restte aan platte dienders.

Het voormalige 'district 2' werd wijkteam Binnenstad en had onder die naam nog maar 95 agenten, waar het er eerst 170 waren. De verhuizing naar het nieuwe pand aan de Beursstraat is sluitstuk van die operatie, al wordt alom toegegeven dat de dood van zwerver Adri van Driel op de stoep van Bureau Warmoesstraat het proces behoorlijk heeft versneld.

De huidige chef van de Warmoesstraat, Dirk Eeken, heeft zich sterk gemaakt voor een roulatiesysteem onder agenten, want: ,,In dit bureau zie je maar één kant van het politiewerk.'' Niet langer werken politiemensen jaar in, jaar uit in het Wallengebied, wat in het verleden het zicht op goed en kwaad wel eens vertroebelde. Ook pleitte Eeken voor betere opvang van psychisch gestoorde verslaafden, want agenten zijn nu eenmaal geen hulpverleners.

Voorheen Bureau Warmoesstraat, nu Bureau Beursstraat, kan vanaf vandaag de concurrentie met andere wijkteams volledig aan. ,,We zullen in samenwerking met de omgeving een optimale klantgerichte politiezorg organiseren'', zegt Eeken.

,,In het vorige bureau kon je eenvoudigweg geen open organisatie maken. Dat had monumentstatus en bovendien waren al die muren dubbelsteens dik en niet weg te breken. Het is wel geprobeerd hoor: van het geld dat in de Warmoesstraat aan verbouwingen is uitgegeven, had je gemakkelijk de Bijlmer kunnen herprofileren.''

Maar een ander aspect is misschien nog belangrijker: ,,Dit bureau is met de auto te bereiken. Als je eens wist wat een gedonder het was als er in de Warmoesstraat een arrestant met een busje moet worden afgevoerd.''