Romantische speurtocht naar Django

Jean Pierre Guiran is een romanticus. ,,Het ideale festival is als een zomerse dag in het park, waar je de wijn per fles en twee glazen bestelt.' Het was de romantiek die accordeonist Guiran, samen met zijn orkest Polytour vertegenwoordiger van de 'Hot Club de france' in Nederland, inspireerde tot een duizelingwekkende speurtocht naar vijf nog onbekende muziekstukken uit de Tweede Wereldoorlog, geschreven op muziek van Django Reinhardt. Ze staan nu op hun nieuwe cd 'Django chanté'.

Hot Club de France is de Europese romantische variant van de Amerikaanse zwarte 'Hot Club'-jazz, ontwikkeld door jazz-gitarist Django Reinhardt (1910-1953). Zijn composities zijn vermaard en in duizenden versies bekend.

De eerste hint voor het bestaan van deze nummers kwam van Jan Brouwer, medewerker van het Nederlands Jazz Archief in Amsterdam, die op de achterkant van een bladmuziekalbum uit de jaren veertig reclame voor zeven stukken van Django Reinhardt vond, mét de eerste regels van de tekst en zelfs de namen van de tekstdichters, waaronder Jacques Larue die onder meer voor Edith Piaf schreef. Uitgeverij EMI, die de oorspronkelijke uitgever had overgenomen, ontkende het bestaan van de stukken, maar eiste voor de zekerheid de rechten op. Twee nummers bleken onder Django-kenners toch bekend.

Guiran: ,,Ik snap er nu nog niets van, bekende tekstdichters, ik dacht dat vragen we gewoon even op. Twintig, dertig brieven hebben we naar Frankrijk verstuurd, archieven en antiquariaten uitgespit, maar het leverde niets op. Juist toen ik in zee wilde gaan met een professioneel zoekbureau, dat we inmiddels voor mijn gevoel zouden vragen glazen muiltjes maat 42 te vinden, liet de Bibliothèque National in Parijs ons weten vier van de vijf gezochte teksten gevonden te hebben.'

'Manoir de mes Rêves' van Lawrence Riesner vormde het sluitstuk van de zoektocht. Riesner bleek nog te leven. Hij stuurde Polytour een kopie van het handgetikte origineel, maar was niet in staat Guiran persoonlijk te ontvangen. ,,Wellicht om gezondheidsredenen, maar je weet niet hoe het zit. De Tweede Wereldoorlog is nog altijd een gevoelige periode voor de Fransen. Eén van de terugkerende elementen in de nummers, die geschreven zijn tussen 1943 en 1945, is de trein. Het fluitsignaal symboliseert het gevaar, het onbestemde, maar ook de hoop. Gaat iemand weg, of komt iemand terug. In 'Douce ambiance' van Jaques Larue regent het buiten: 'terwijl wij gezellig binnen zitten met op de radio Chopin, fluit opeens in de verte een trein en ben ik bang, zou je er morgen nog zijn?''

,,Django Reinhardt was zigeuner, maar omdat zijn muziek ook zo geliefd was bij de Duitsers en hij in het Frans zong, genoot hij bescherming. Zijn compagnon, de joodse violist Stéphane Grappelli, vluchtte naar Londen. Ze speelden tot 1939 samen in het 'Quintette du Hot Club de France' in Parijs, waar ook Sydney Becket en Louis Armstrong kwamen spelen en waar de Franse variant van Hot Club ontstond.'

,,Django Reinhardt leverde in zijn improvisaties op de gitaar een belangrijke bijdrage aan de jazz. In plaats van de Amerikaanse meervoudige akkoorden die moesten opboksen tegen het geweld van de blazers, speelde hij enkelvoudige melodielijnen. Hij had veel gevoel voor melodie, het liefste in mineur. Django maakte de refreinen en hooguit het intro. De coupletten werden later meestal door anderen ingevuld. Er is dus ook sprake van nieuwe muziek, onder Django's naam. Amerikanen zijn ritmisch sterk. Fransen hebben veel noten nodig, net als woorden. Tien keer achter elkaar 'je t'aime' met veel vibrato. Ze willen versieren.'

,,Vroeger hielden ook hier veel mensen van bijvoorbeeld Eddy Christiani, maar het romatisch ideaal is afgekalfd. Ik ben een beetje ouderwets. Ik heb thuis zo'n radiomeubel staan en struin rommelmarkten af op zoek naar 78-toerenplaatjes. Zo heb ik ook de muziek van Django Reinhardt leren kennen. Ik wil dat muziek mijn darmen kneedt en niet te bedacht overkomt zoals sommige moderne jazz. Hot Club de France bestaat uit toegankelijke melodieën. Laatst vertelde iemand van de 'Toppers van toen-club' op de radio dat Hot Club zowel voor mannen als voor vrouwen prettig is om naar te luisteren, omdat het analytisch én gevoelsmatig interessante muziek is.'

,,Ik ben met een Franse tik grootgebracht. Thuis zongen we na het eten altijd Franse chansons, Edith Piaf, Jacques Brel, Nathalie. Ik wist nauwelijks wat ze betekenden. We woonden in Middelburg -Zeeland-, waar veel hugenoten sinds de zeventien eeuw zijn neergestreken. Drie van mijn grootouders droegen een Franse naam. Mijn vader had gewroet in de familiearchieven om uit te vinden waar we vandaan kwamen. We bleken uit Normandië te komen, waar we door onze bloedverwanten onthaald werden als verloren gewaande zonen.'