Schouder aan schouder voor Maluku

Eindelijke kon de in Nederland geboren Myra Papilaja haar Molukken bezoeken, maar ze was nauwelijks daar of het geweld op Ambon barstte los. Weer terug ruilde ze haar RMS-ideaal in en organiseert nu hulp. ,,Want hoe kun je naar onafhankelijkheid streven als er geen harmonie en vrede is?''

Bladerend door het foto-album wijst ze het ziekenhuis in Ambonstad aan, waar ze - direct na aankomst door een koortsaanval geveld - een paar dagen het bed moest houden. ,,Dat is nu weggevaagd. Ook de alleroudste protestants-christelijke kerk, nog door de Nederlanders gebouwd - kijk, echt Hollands met die rijen houten bankjes en Nederlandse teksten - is er niet meer.''

December 1998 zwaaide Myra Papilaja (19) ouders en zusjes gedag om nu eindelijk haar moederland eens van dichtbij te zien. Myra: ,,Ik had mezelf voorgenomen dat ik er na zes jaar atheneum eens uit wilde. Ik was moe van het leren en wilde mijn familie wel eens leren kennen; mijn opa opzoeken die net geremigreerd was.''

Maluku. Bij aankomst herkende ze onmiddellijk weer de zoete geur van kretek die ze als vijfjarige opsnoof toen ze het eilandenrijk samen met haar moeder voor het eerst bezocht. ,,De kruidnagelboom die ik als kleuter hiernaast geplant heb'' - ze tikt met haar nagel een reusachtige groene boom aan - ,,is helaas niet tot bloei gekomen.'' Ze lacht, slaat een volgend blad om. ,,Kijk, dit moslimjongetje heb ik gefotografeerd tijdens een bezoek aan een moslimdorp. Toen was er nog niets aan de hand.''

Het album toont alleen vrolijke vakantiekiekjes: zon, hagelwitte stranden, wapperende palmen, idyllische dorpstafereeltjes. Haar neefje die midden op straat zijn haren laat knippen, groepsfoto's van achternichten, -neven, ooms en tantes die welwillend lachen voor de foto. Drie maanden zou ze blijven, per speedboot de eilanden Ambon, Seram en Saparua aandoen om er de verschillende bloedverwanten te bezoeken. Helaas. Myra was nauwelijks vertrokken richting Saparua of het geweld op Ambon barstte los.

,,Van de ene op de andere dag was er een sfeer van wantrouwen en angst. Zal het geweld overslaan van Ambon naar Saparua? Welke geruchten zijn waar?'' Dagen vol nerveuze spanning volgden. Ze sliep met een kapmes naast haar bed en herinnert zich hoe haar oma in het donker bij haar bed stond, huilend en ontredderd als een klein kind; hoe ze uit een droom gewekt werd door de schreeuw van haar tante die zojuist gehoord had dat haar oom op Ambon gesneuveld was.

,,Het was beter om terug te gaan.'' Mocht ze even getwijfeld hebben, vanuit Holland riepen haar ouders bezorgd: ,,Ben je gek. Je moet terugkomen.'' Met andere Molukkers en Nederlanders ging ze onder gewapende begeleiding van politie naar het vliegveld op Ambon. ,,Het was niet duidelijk wat er ging gebeuren en of ik nog naar huis terug zou kunnen.''

In Nederland aangekomen schreef Myra een lange brief, waarin ze verslag deed van de verschrikkingen en waarvan de slotregels luidden: 'Thuis bedacht ik me hoe we met zijn allen in Holland een bijdrage kunnen leveren om ons volk er weer boven op te krijgen. Die morele verplichting hebben we met zijn allen. Bahu MemBahu. Schouder aan schouder.' De brief werd gepubliceerd in een Moluks maandblad. ,,Het was een manier om het allemaal te verwerken, maar ik wilde ook mijn ervaringen delen met andere Molukse jongeren die Ambon nog nooit hebben gezien. Bewogenheid teweegbrengen. Persoonlijk zie ik het als een zegen dat ik Maluku heb mogen zien zoals het was. Aanvankelijk zou ik pas later in het jaar vertrekken. In die zin denk ik dat het een bedoeling had dat ik eerder ging.''

Het RMS-ideaal werd na terugkomst ingeruild. ,,Hoe kun je van onafhankelijkheid spreken als er geen basis is van harmonie en vrede zoals voorheen. Vroeger was ik meer bezig met mijn persoonlijke identiteit: waar kom ik vandaan? Ik woon in Nederland, maar mijn achternaam is Papilaja. De vraag rees: waarom zijn we hier in Nederland? En wat kan ik doen voor de onafhankelijkheid daar. Nu ik Ambon heb gezien en weet wat er gaande is, wil ik me inzetten voor Maluku, mijn volk daar.'' Geloof is daarbij tot steun. ,,Bidden en zingen voor Maluku is belangrijk thuis.'' Naast de vergulde spiegel in de huiskamer staan gitaar en tifa (trommel) gereed voor onmiddellijk gebruik.

Samen met verschillende kerkelijke organisaties en haar tante organiseerde ze een stille tocht in haar woonplaats Culemborg. Ze zamelde duizend gulden in, voor medicijnen en medische hulp. In talloze andere stille tochten liep ze mee, ze frequenteerde studiedagen, bezocht bijeenkomsten, strooide folders en vroeg op het Binnenhof tijdens een marathonzitting met een groot bord voor haar buik aandacht voor Maluku. Donderdag was ze op het Malieveld, 's avonds in het discussieprogramma 'Rondom Tien' en zaterdag - twee dagen na het vertrek van president Wahid bij de gezamenlijke gebedsdienst voor moslims en christenen in de Jacobikerk te Utrecht. Ernstig: ,,Volharding wint.''

Af en toe heeft ze nog contact met haar tante Ina op Suli, het enige familielid dat telefoon heeft. Soms is de lijn dood. Angst. Zijn ze er niet of is er wat gebeurd? ,,Dat houd je wakker. Maar ik ga altijd van het goede uit. Geen nieuws is goed nieuws.'' Volgens de jongste berichten gaat het goed. De kleintjes zijn nu weer naar school. De jongens waken terwijl de vrouwen de maaltijd verzorgen. Een stuk grond waarop groente werd verbouwd is laatst totaal verwoest door naburige moslims.

Tot de slachtoffers op de Molukken behoort ook haar neef. Eenentwintig jaar oud. ,,Het ergste is dat vooral jongeren en ook kinderen sterven.'' Op bijeenkomsten in Nederland zag ze beelden van onthoofde kinderen. Lijfjes waarvan de benen en armen werden afgehakt. ,,Als het journaal begint, is er altijd de spanning: krijgen we iets te horen over Maluku? Iedereen moet dan stil zijn, er mag nergens anders over gesproken worden.''

Ze is blij met de door de overheid toegezegde humanitaire hulp van zeker drie miljoen gulden. ,,Maar er moet vooral op politiek niveau gepleit worden. Er moet een halt toegeroepen worden aan de schending van de mensenrechten op de Molukken. Als het leger een dubieuze rol speelt, hoe kan dan humanitaire hulp op de juiste plaats komen?'' Dat er van een religieus conflict geen sprake is, mag nu wel duidelijk zijn. ,,Het gaat niet om religie. Indonesië gebruikt de Molukken als proeftuin om een machtsstrijd uit te vechten tussen huidige leiders en de oude Soeharto-clan. Een marionettenspel is het.''

President Wahid heeft wat haar betreft het voordeel van de twijfel, maar dat hij onlangs in Nederland verkondigde dat armoede de oorzaak van het probleem is op de Molukken, is evenwel een minpunt. ,,Dat is niet zo.''

Myra: ,,Het geweld moet gauw stoppen. Er moet een VN-vredesmacht komen. Ik zie een rol voor Nederland weggelegd, als internationaal waarnemer. Net als op Oost-Timor moeten de misdaden in kaart worden gebracht.'' Nederland zou gezien de lange band met de Molukken en als lid van de Europese Unie en de VN in deze kwestie het voortouw moeten nemen, vindt ze. Maar niet alleen van politieke zijde, ook hulp van de Nederlandse burgers is welkom. ,,Op stille bijeenkomsten zijn nauwelijks Nederlanders. De respons van de Nederlandse gemeenschap is me vies tegengevallen. Voor Kosovo, Mitch en Turkije was er veel belangstelling. Waarom is er voor ons nog geen tv-actie georganiseerd om geld voor de Maluku in te zamelen? Ik denk dat het komt door het not-in-my-backyard-syndroom.'' Of de treinkapingen op de achtergrond nog een rol spelen in de afwachtende houding van Nederlanders, weet ze niet. Wel is ze er zeker van dat ondanks de teleurstellingen tussen de bevolkingsgroepen over en weer, de band tussen de Molukkers en Nederlanders er een is van ruim drie eeuwen oud. Hecht.

,,Ik hoop dat de Nederlanders niet alleen met hun oren luisteren, maar ook met hun hart naar de noodkreten van de Molukkers daar. Dat ze medestanders worden. Dat er een einde komt aan de schending van de mensenrechten. Dat Nederlanders schouder aan schouder met ons vechten tegen het onrecht op de Molukken. We hebben jullie hulp daarbij nodig.''

Ooit gaat ze terug, als ze haar rechtenstudie heeft afgerond wil ze een huis kopen voor de vele kinderen die wees zijn geworden. ,,Dat is mijn droom. Om de kinderen die geen ouders meer hebben of getraumatiseerd zijn een gewoon leven aan te bieden.''