Van koude oorlog naar koude vrede

Als het aan de Amerikanen ligt wordt Sheperds-town de volgende naam in het rijtje vredesplaatsen, na Dayton en Camp David.

Gisteren zijn in dit vrij onbekende gehucht in West Virginia, Israël en Syrië aan hun onderhandelingen begonnen, onder streng toezicht van president Bill Clinton en zijn minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright. Als het aan Clinton ligt mogen de partijen de deur niet uit tot ze een of ander akkoord hebben bereikt. Clinton zelf zal zonodig trachten in persoonlijke gesprekken zijn gasten over de streep trekken.

Hij heeft er de tijd voor. Want op het Witte Huis wordt het stil. Zijn vrouw is op campagne in New York, zijn vice-president is op campagne in Memphis en zijn naaste adviseurs zijn druk vacatures aan het verzamelen om hun verdere carrière veilig te stellen. Clinton zelf dreigt in zijn laatste presidentiële jaar vleugellam te raken. Een doorbraak op het Syrisch-Israëlische front zou de perfecte kroon op zijn vredes-inspanningen zijn.

De grote optimisten -of fantasten- spreken al over de mogelijkheid dat president Hafiz Al-Assad van Syrië misschien wel zelf naar Sheperdstown komt. Erg waarschijnlijk is dat niet. Assad staat niet bekend als uithuizig. Syrië staat bovendien nog altijd op de Amerikaanse lijst van terroristische landen. Het schrappen van Syrië van de lijst en verbetering van de betrekkingen met Washington is een van de belangrijkste doeleinden van Damascus in het vredesoverleg. Mogelijk zal Assad op een gegeven moment wel zijn zoon Basjar bij het overleg betrekken. Een van de verklaringen waarom Assad nu bereid was de onderhandelingen te hervatten, was om zijn zoon de macht over te dragen, en hem met een schone lei te laten beginnen.

Premier Ehoed Barak van Israël zal -voorlopig- minister Faroek Sjara van Syrië tegenover zich vinden, die op zijn beurt trouw zal rapporteren aan zijn president in Damascus. Dat kan voor Israël een nadeel zijn, want de Syriër zal zelf geen knopen kunnen doorhakken, al behoort hij tot de weinige vertrouwelingen van Assad -als de 69-jarige 'leeuw van Damascus' al vertrouwelingen heeft.

De 'realisten' geloven dat het hoogsthaalbare aan vrede tussen Israël en Syrië nooit meer zal zijn dan 'de moeder van alle koude vredes', en dat pas na meerdere rondes van overleg, inclusief crises. Maar ook zo'n koude vrede betekent een wezenlijk afscheid van de nu heersende koude oorlog. Het lijdt geen twijfel dat beide partijen de zaak serieus nemen. Beide delegaties tellen top-experts op het gebied van militaire zaken, wateraangelegenheden en grenzen. Dat zijn de voornaamste kwesties. Tegelijkertijd zijn de uitgangspunten van de partijen geheel omgekeerd. De Syriërs willen het voor alles hebben over de teruggave van de Golanhoogvlakte, die Israël in 1967 op Syrië veroverde. De Syrische media -staatsgeleid- sloegen gisteren een voorzichtig harde toon aan. Het dagblad Tisjrien stelde dat het bereiken van vrede geheel afhangt van Israëls bereidheid de VN-resoluties uit te voeren volgens het principe van Land-voor-Vrede. En ook Radio Damascus meende dat vrede alleen mogelijk is als Israël zich volledig van de Golan terugtrekt naar de grenzen van '67.

Israël daarentegen wil niet terug naar de grenzen van '67, maar naar de internationale grenzen van 1923, zodat de Syriërs niet direct aan het meer van Tiberias zitten, Israëls voornaamste waterreservoir. In feite wil Israël het nog helemaal niet hebben over terugtrekking, zolang niet duidelijk is wat voor vrede en veiligheidsgaranties daar tegenover staan.

Om het historische gewicht van de top te benadrukken merkte Barak vlak voor zijn vertrek op het vliegveld bij Tel Aviv op, dat op deze zelfde plek de Egyptische president Anwar Sadat landde voor zijn historische bezoek aan Israël en dat van hier Menachem Begin vertrok naar Camp David, om de vrede met Egypte te sluiten. Ook lijkt de Israëlische premier zijn volk voor te bereiden op een snelle doorbraak. Steeds waarschuwt hij zijn toehoorders dat Israël voor pijnlijke beslissingen staat. Kringen rond Barak beweren dat als het aan de premier ligt hij nog dit voorjaar het akkoord rond wil hebben.