Probleemprogramma's zijn voor ouders

Bij Van der Valk krijg je een goede prak, maar genieten doe je in een exquise restaurant. Smaak moet je ontwikkelen. Die stelling is ook van toepassing op het consumeren van televisieprogramma's, vindt dr. Peter Nikken. Hij promoveerde op een onderzoek naar het belang van kwalitatieve jeugd tv en vindt dat de publieke omroep goed op weg is met de ontwikkeling van een jeugdnet.

De Hilversumse omroepbazen spreken deze week over een advies van de werkgroep jeugd tv. Nikken is tevreden over het opgestelde advies dat 'voor kwaliteit gaat'. Onder andere door herkenbare uitzendtijden, vrij van onderbrekingen door sportprogramma's, een volwaardig budget en reclamevrij.

Nikken is in het najaar uitgenodigd om een voordracht te houden voor de werkgroep jeugd tv. Hij hield een pleidooi voor kwaliteitsprogramma's. Hij vindt dat de publieke omroep op de goede weg is, maar dat het nog beter kan. Zeker voor wat betreft de groep vanaf 12 jaar. Voorzitter van de werkgroep jeugd tv Piet Geelhoed zegt (in Trouw van zaterdag) dat het onmogelijk is om die groep te bereiken. Nikken ziet wel degelijk mogelijkheden. ,,De Ikon heeft veel voor jongeren gedaan. Maar dat zijn toch vaak programma's met een problematisch karakter en die de makers vooral belangrijk vinden om te produceren. Jongeren vinden die programma's vaak geschikter voor hun ouders. Mijn advies is dat de publieke zenders ook moeten investeren in drama. Dan neemt de identificatie toe. Ze zoeken naar herkenbaarheid bij lotgevallen. Jongeren lopen weg omdat ze het nu saai vinden.''

Nikken onderzocht bij kinderen, moeders, televisiemakers en recensenten aan welke eisen een goed kinderprogramma zou moeten voldoen. Kinderen en moeders zijn vrij eenduidig en vinden dat een programma vooral begrijpelijk moet zijn. Programmamakers hechten aan boeiende programma's. Bij hen staat begrijpelijkheid op de tweede plaats. De pedagoog Nikken blijft er de voorkeur aan geven dat niet het uitgangspunt van de makers, maar dat van moeders en hun kinderen voorop moet staan. ,,Programma's mogen best wel wat moeilijk zijn, maar ik zie toch af en toe onbalans. De vakjury van de Grote Kinderkastprijs bekroonde het VPRO-programma 'Ik Dicht'. Prachtig vormgegeven, maar kinderen haken af. Is dat voor ons bedoeld, was een veel gestelde vraag.''

Goede en verantwoorde jeugdtelevisie, vindt Nikken, is belangrijk omdat de tv nu eenmaal een bepalende rol in de samenleving heeft opgeëist. Daarom vindt hij bijvoorbeeld dat tv-zenders veel terughoudender moeten zijn met het uitzenden van geweld in de vroege avonduren (bijvoorbeeld promo's voor programma's later op de avond), maar ook met soaps en reality tv. ,,Die programma's hebben wel degelijk invloed op het gedrag van kinderen, die dat klakkeloos consumeren. In de wetenschap is allang niet meer de discussie of agressie invloed heeft, maar meer onder welke omstandigheden het effect heeft. Met seksueel getinte programma's is dat niet anders. Veel jongeren hebben op hun kamer een tv-toestel. Ze zien dus ook 's avonds laat de erotische programma's. Ze krijgen daardoor een eenzijdig beeld van seksualiteit. Daaruit blijkt niet dat seks en liefde iets met elkaar te maken hebben. Soaps zoals 'GTST' geven een verwrongen beeld van relaties. Laten er nu ontzettend veel jonge kijkers afstemmen op dat programma.''

Producenten zullen zeggen: dat is niet onze verantwoordelijkheid. Wij maken programma's voor volwassenen en niet voor kinderen, dat ze daar naar kijken is een verantwoordelijkheid van hun ouders. Nikken: ,,Dan hebben ze ten dele gelijk. Zij kunnen weten dat ook jongeren naar programma's kunnen kijken die niet geschikt voor hun zijn. Maar goed, de ouders zijn nog meer verantwoordelijk. Normen en waarden worden thuis aangeleerd. Ouders zouden weerstand moeten bieden aan het gewenste kijkgedrag door hun kinderen. Laten zij het op hun beloop, dan bewegen zij zich op een hellend vlak. Maar niet iedere ouder neemt nu eenmaal die verantwoordelijkheid.''

Op het hellende vlak dat Nikken noemt bewegen zich niet alleen de ouders, maar ook de omroepen. Een programma als 'The A-team' riep tien jaar geleden veel discussie op (toen bij de Tros) vanwege het vroege uitzendtijdstip aan het begin van de avond. Nu zendt SBS 6 het op kinderprimetime uit. En, stelt Nikken vast: ,,je hoort niemand bezwaar maken. Het geweld op televisie neemt alleen maar toe. Actiefilms worden steeds realistischer.''

John de Mol zei in Netwerk het niet te zullen meemaken dat er een zelfmoord voor de camera komt. Er is nog hoop? Was het maar waar, werpt Nikken tegen. ,,Bij SBS 6 werd een fragment uitgezonden van een man die van een brug afsprong. Hij overleefde. Maar het fragment werd vertraagd herhaald, en er werd ook ingezoomd. Het is de ranzigheid ten top.''

Nikken is niet overtuigd dat het Nicam, het instituut dat de normen en waarden in de gaten houdt voor wat geschikt is voor beelddragende media, voldoende in staat zal zijn de 'ranzigheid' terug te dringen. ,,De oprichting van de Nicam is een goed initiatief. Het publiek heeft behoefte aan regels, en de branche heeft daar ook belang bij. Maar of het genoeg is? Ik vind dat de overheid grenzen moet trekken. Het Nicam stuurt vooral aan op zelfverantwoordelijkheid. Dat is zoiets als de slager die zijn eigen worst keurt. Maar goed, ik geef het Nicam graag een kans. Als de zelfregulering niet werkt, dan moet de overheid zelf grenzen trekken.''