Compenseer iedereen die kil is behandeld

Joodse oorlogsslachtoffers zijn niet de enigen die 'kil' zijn behandeld. Maar de schadevergoeding die de regering wil geven, is wel een schijntje.

Vlak na de oorlog heeft de Nederlandse overheid in alle oprechtheid en integriteit geprobeerd mensen schadeloos te stellen, die door oorlogshandelingen en/of confiscatie hun bezittingen waren kwijtgeraakt. Op volstrekt juiste en mogelijk te prijzen gronden heeft zij geen onderscheid willen maken tussen Joden en niet-Joden - zou men dat wel hebben gedaan dan voelde men dat als een capitulatie voor de nazi-filosofie.

Het leed dat mensen was aangedaan was niet in geld uit te drukken. Men kon slechts proberen de materiële schade te vergoeden. Daarvoor moesten richtlijnen worden opgesteld, die voor iedereen gelijk waren. Ook mensen die hun have en goed door bombardementen en oorlogshandelingen waren kwijtgeraakt, hadden recht op schadevergoeding. Het was onmogelijk en ook onacceptabel een man, van wie het gehele gezin was omgekomen tijdens een bombardement, een andere materiële schadevergoeding toe te kennen dan degenen, die het nog net wel levend hadden afgebracht. Zijn leed is niet groter of kleiner dan dat van zijn Joodse landgenoot, die ook vrouw en kinderen heeft verloren.

Ik ben ervan overtuigd, dat de totale materiële schade, die de oorlogshandelingen en bombardementen hebben aangericht, aanzienlijk groter is dan wat er in totaal aan de betrokkenen is uitgekeerd. Ik herinner me, dat ook zij klaagden over 'kilheid' en 'onverschilligheid' van de ambtenarij. Het verschil tussen de Joodse slachtoffers en die tweede groep is, dat deze laatste geen gemeenschappelijke achtergrond had. Zij hebben zich dan ook nooit als groep gemanifesteerd.

Ik vind de excuses van Wim Kok dan ook in tweeërlei opzicht niet terzake. In de eerste plaats was de opzet indertijd juist om geen discriminatie toe te passen. Dat fouten zijn gemaakt, verkeerde berekeningen - daar kun je achteraf van zeggen: jammer dat het is gebeurd. Excuses maak je als er van opzettelijke nalatigheid sprake is geweest. Het tegendeel was waar. Ik vind het een belediging, dat de suggestie wordt gewekt dat de Nederlandse staat en Nederlandse ambtenaren in de vlak-na-oorlogse jaren uit onverschilligheid Joodse Nederlanders anders (en bedoeld wordt: slechter) hebben behandeld dan niet-Joodse Nederlanders.

En dan kom ik bij het tweede punt. Als er al spijtbetuigingen nodig zijn, dan zonder discriminatie, dus ook ten opzichte van al die anderen die minder terug hebben gekregen dan ze hebben verloren. Wim Kok heeft nu een discrimerende (hoogstens enigszins op zijn plaats zijnde) spijtbetuiging en een discriminerend (naar mijn gevoel volstrekt onjuist) excuus gedaan.

Compensatie achteraf? Oké, maar dan voor iedereen die te weinig heeft gekregen. Discriminatie, of het nu ten voordele of ten nadele is, moet principieel worden afgewezen. Ik kan niet anders dan concluderen: Hitler heeft na 55 jaar alsnog een stukje oorlog gewonnen.