Stedelijke netwerken als tegenhanger van corridors

Door al het gehakketak over de bebouwing langs snelwegen en sporen is het denken over de stad enorm achterop geraakt, vindt minister Pronk. Hij heeft daarom tijdens een rede voor de ANWB de stad weer nadrukkelijk op de kaart gezet -en dat kon wel eens heel heilzaam zijn voor de discussie.

Minister Pronk van ruimtelijke ordening heeft de afgelopen maanden intensief overlegd met vertegenwoordigers van de landsdelen noord, oost, west en zuid. Daarvan heeft hij veel geleerd, zei hij dinsdag, nadat hij tijdens de nieuwjaarsreceptie van de ANWB zijn visie op de toekomstige ruimtelijke ordening had gegeven. Hij had begrepen dat de regionale bestuurders veel ontwikkelingen op ruimtelijk gebied -wonen, maar ook werken en recreëren- in de steden kunnen opvangen en dat uitwijken naar het buitengebied lang niet altijd nodig is.

Dat moet Pronk niet slecht zijn uitgekomen. Was hij vorig jaar nog voorstander van de bundeling van economische activiteiten langs de hoofdtransportassen, een enthousiast pleitbezorger van die ontwikkeling langs de snelwegen heeft hij zich sindsdien nooit meer getoond.

Scepsis overheerste bij de minister en daarmee nam hij nadrukkelijk positie in de discussie over de ruimtelijke ordening. Die verzandde in de Kamer binnen de korste keren in de simpele vraag: ben jij voor of tegen corridors? De kamerleden schuwden karikaturen over elkaars standpunt niet: de VVD was de partij voor corridors, de PvdA was alleen maar tegen, het CDA leunde tegen de VVD aan en D66 zat er tussenin. En ook bewindslieden ruzieden: Pronk was tegen experimenten met corridors, Ybema, staatssecretaris van economische zaken, juist hartstochtelijk voor.

En ondertussen werd het langs de snelwegen steeds voller, constateerde ook Pronk: het is voor bedrijven makkelijk aan de weg te zitten en gemeenten heten nieuwe werkgelegenheid van harte welkom. Het gevolg is dat toch dreigt te gebeuren wat iedereen vreest en niemand wil: een muur van bebouwing en open stukken, vergeet het maar.

Pronk presenteerde eergisteren zijn oplossing, die zowel radicale als verzoenende elementen in zich heeft. Hij wil uitgaan van wat er staat. Dat lijkt logisch, maar eerder riep Pronk dat hij weliswaar niet als Jan de Sloper de geschiedenis in wilde, maar dat hij niet uitsloot dat ongewenste, illegale bebouwing tegen de vlakte moest. Bovendien denkt hij met deze stellingname tegemoet te komen aan het regeerakkoord, dat uitgaat van beheerste corridorontwikkeling. Zo hoopt hij ook onenigheid met de collega's van economische zaken en de VVD te voorkomen. De VVD kwam in een reactie niet voor niks meteen met het regeerakkoord op de proppen.

In de tweede plaats moeten 'op goederen gerichte economische activiteiten' worden gelokaliseerd op de knooppunten van de transportassen. Dat moet de mensen die 'geloven in een beleid dat met de stroom meeroeit' (ANWB-directeur Van Woerkom dinsdag) geruststellen.

Maar kantoren, winkels, bioscopen en andere voorzieningen waar publiek op afkomt, moeten in de stad en als het even kan bij het openbaar vervoer. Daar moeten ook nieuwe woningen komen, in alle soorten en maten.

Het belangrijkste is echter dat, als het aan Pronk ligt, niet meer wordt gedacht vanuit de transportassen, maar vanuit de stedelijke netwerken. Anders dan bij de corridors, is daar in Den Haag niemand echt op tegen, al lopen ook de meningen over de compacte stad uiteen: de VVD waarschuwt tegen dichtslibbing en wijst er graag op dat de meeste mensen een huis met een tuin willen, de PvdA ziet nog voldoende lege plekken om te bouwen. Om te voorkomen dat de lege gebieden door bebouwing worden opgeslokt, wil Pronk strakke grenzen en streng toezicht. Door de provincies, maar als die het erbij laat zitten, door het rijk.

In de herziening van de wet op de ruimtelijke ordening gaat hij regelen dat provincie en rijk meer te zeggen krijgen over de gemeenten. Ook daar zullen de fracties nog wel een flink robbertje over vechten, maar de kans is groot dat dat beter lukt als die discussie niet meer wordt belast door de corridors -die Den Haag overigens wel in de gaten zal houden, want als ze aan de aandacht ontsnappen, groeien ze misschien des te harder.