Zuster Rachele redde in Oeganda leven 109 meisjes

De oogleden van haar lichtbruine ogen zijn rood, met een zakdoek wrijft ze erlangs. ,,Ik kan niet beschrijven wat ik voelde toen ik dat zwarte gat in de muur zag.'' Zuster Rachele Fassera (53) heeft er moeite mee te vertellen hoe ze zich voelde op die bewuste nacht van 10 oktober 1996. ,,'God, hoe heb je dit kunnen toelaten', riep ik.''

Die nacht viel het Weerstandsleger van de Heer van Joseph Kony de meisjesschool in Aboke, Noord-Oeganda aan, waar Fassera onderdirectrice en biologielerares is. Hoewel de slaapzalen zwaarbeveiligd zijn met stalen deuren en getraliede ramen, wisten de rebellen een gat in de muur te slaan en 139 leerlingen te ontvoeren.

De tengere, kleine zuster vertelt met zachte stem haar verhaal, soms vullen haar ogen zich met tranen als ze spreekt over 'haar meisjes'. Dan zet ze haar grote, bruine bril af en droogt haar ogen. ,,Dank je, dank je'', zegt ze na elke vraag. Ze is blij met de media-aandacht voor haar zaak.

De Italiaanse zuster is in Nederland voor de presentatie van het boek 'De meisjes van Aboke, kindsoldaten in Noord-Oeganda' van de Belgische journaliste Els de Temmerman. Ook Fassera speelt in dat boek een rol.

Tijdens de aanval van de rebellen had ze zich in het hoge gras verscholen en maakte angstige ogenblikken door. Ze vroeg zich af wat ze moest doen. Naar de slaapzalen om de rebellen ervan te overtuigen de meisjes met rust te laten? Dan riskeerde ze het om gedwongen te worden de deuren te openen. Als ze rustig bleef zitten, dan moest ze vertrouwen op de stalen deuren. Ze besloot zich schuil te houden.

Nu is ze blij dat ze dat heeft gedaan. Als zij gedwongen was geweest de slaapzalen te openen, dan had ze misschien de slaapzaal geopend die de rebellen over het hoofd hadden gezien. Daar sliepen tachtig meisjes. Ze mag dan boos zijn op God, omdat meisjes verdwenen, ze is hem tegelijkertijd erg dankbaar dat er tientallen meisjes níét waren ontdekt.

Sinds de aanval draait het leven van 'zuster Rachele' maar om één ding: de bevrijding van alle meisjes. De dag na de aanval ging ze de rebellen samen met een leraar achterna. ,,Laten we samen sterven voor de meisjes'', zei die tegen haar. En de twee haalden de rebellen in.

Een hele dag praatte de kleine zuster op de commandant in. Ze bleef aardig, maar vastberaden. ,,Elk woord moest ik afwegen, maar God legde me de juiste woorden in de mond.'' Uiteindelijk kreeg ze 109 meisjes terug, 30 meisjes bleven achter. In de loop van de jaren keerden nog enkelen terug. Van 21 meisjes is niet bekend of ze nog in leven zijn.

In het boek van De Temmerman wordt ze door haar strijd om de bevrijding van de Aboke-meisjes afgeschilderd als een held, maar zelf is ze erg bescheiden. ,,Vergeef me dat ik me niet inzet voor de andere duizenden kinderen die in de oorlog worden gebruikt.''

In Noord-Oeganda waar Kony sinds 1987 strijd voert met het regeringsleger, worden duizenden kinderen ingezet. Meer dan vijfduizend kinderen zijn de afgelopen jaren gerekruteerd, de helft van hen vond de dood. Meisjes dienen vaak als een van de vrouwen van de commandanten. Kony maakt graag gebruik van die jonge mensen, de meeste van zijn rebellen zijn ontvoerde kinderen. Ze zijn klein, kunnen zich daardoor makkelijker verbergen en ze zijn gemakkelijk te indoctrineren.

Kony's leger valt dorpen aan, vermoordt en verminkt de dorpelingen. Met name de districten Kitgum en Gulu hebben daaronder te lijden. Kony wil Oeganda volgens de tien geboden regeren. ,,Terwijl hij ze allemaal schendt'', zegt Fassera. Ze kan er met haar hoofd niet bij dat de rebellenleider 'haar' God gebruikt om zijn misdadige acties goed te praten.

Toch is ze ervan overtuigd dat iedereen, ook de gewelddadige Kony, iets goeds in zich heeft. Eén van zijn commandanten gaf haar namelijk 109 meisjes terug. ,,En een kind, om wie ik niet had gevraagd. 'Hier', zei hij, 'neem dit kind ook mee'. De kunst is om net dat stukje menselijkheid vast te grijpen.'' Die overtuiging en de kracht die God haar geeft, houdt haar op de been.

Dat Fassera ooit een diepgelovige missiezuster zou worden, had haar familie niet kunnen bevroeden. Opgegroeid in een klein dorpje bij Milaan, werkte ze sinds haar vijftiende als secretaresse en leefde ze een zorgeloos bestaan: ,,Ik was een echte puber, ging naar de bioscoop, de disco en had vriendjes. Maar de turning point kwam toen mijn beste vriendin me eens meevroeg naar haar gemeente. De priester zei de aanwezigen op een gegeven moment dat hij erg blij was met hun inzet voor de gemeente. En ik voelde me erg slecht, want ik deed niets.'' Fassera wist ineens zeker dat ze missiezuster wilde worden. Toen ze haar vader op de hoogte stelde van haar wens, wilde hij er niet van horen. ,,'Ik ga nog liever dood', zei hij. We waren een heel hechte familie. Iedereen zou er moeite mee hebben als ik wegging.''

Twee jaar later besloot Fassera zich alsnog bij de zogenaamde Combonizusters te voegen. Haar vader, moeder, twee zussen en tweelingsbroer bleven achter. ,,Niemand geloofde dat ik het lang uit zou houden daar, want ik was te wild. Ik was altijd opgetrokken met mijn tweelingbroer, deed jongensspelletjes.''

Toch maakte ze haar opleiding af en werd biologielerares. Na een verblijf in de Verenigde Staten en Eritrea werd de zuster in 1985 uitgezonden naar Aboke. ,,God doet rare dingen, ik wilde altijd al lerares worden, maar daar hadden mijn ouders geen geld voor. Nu ben ik toch nog lerares.'' En haar 86-jarige ouders zijn nu trots op haar werk en inzet. ,,Mijn moeder zei onlangs 'als ik daar was en jonger, zou ik met je meegaan naar de rebellen'.''

Tijdens het gesprek komt er goed nieuws. Eenentwintig mensen zijn vrijgelaten door Kony's rebellen. Soedan en Oeganda tekenden in december een vredesakkoord. Soedan, dat tot nu toe altijd de rebellen had gesteund, lijkt het akkoord serieus te nemen. In het vertrek klinken verheugde stemmen, Fassera is er stil van.

Haar strijd heeft zin gehad, realiseert ze zich. Ze is op bezoek geweest bij Museveni, bij de paus, bij VN-secretaris Kofi Annan, en het is niet voor niets geweest. Voor zover ze wensen mag hebben, want ,,God beslist'', hoopt ze voor de toekomst op de bevrijding van de laatste Aboke-meisjes en andere kinderen. Zij gaat door met lesgeven. En ze blijft naar plaatsen gaan om te delen in de pijn die mensen lijden. Dat is haar roeping.