LASTIGE VRAGEN (Pieter Waterdrinker)

Wat denkt u dat men u kwalijk neemt, en wat neemt u uzelf kwalijk, en als het niet om hetzelfde gaat: waarvoor vraagt u eerder excuus?

In het voorjaar van 1998 werd mijn roman Danslessen uitgegeven. Een jaar later werd ik in Moskou gebeld. 'Hoe reageert u op uw veroordeling? Ik wist niet eens dat er een rechtszaak tegen me was aangespannen. De dagvaarding heb ik nooit gezien. Die was kennelijk met een trojka bij Minsk in de sneeuw blijven steken.

Danslessen is een warm-menselijk boek over liefdesrelaties en over de gruwelen die volwassenen en opgroeiende kinderen elkaar kunnen aandoen. Het speelt in Zandvoort in de jaren zeventig. Het jongetje dat daar opgroeit, ontdekt het kwaad in de wereld. Zijn grootmoeder, een jodin, blijkt in de oorlog te zijn omgekomen. Zandvoort speelt zo'n belangrijke rol, omdat daar in de oorlog de grootste concentratie NSB-ers zat en omdat die plaats nu nog steeds een flinke antesemitische inslag heeft. In een schaatswedstrijd op een vijver tussen twee wethouders moet worden beslist over de sloop van een oud postkantoor. Een toeschouwer van de schaatswedstrijd verklaart de poppenkast die de wethouders op zondag opvoeren met het gewraakte zinnetje: 'Wat wil je ook, met zo'n joodje aan het hoofd'. Omdat de burgemeester in mijn roman Van der Heijden heet, net als de huidige burgemeester van Zandvoort, werd ik wegens belediging en antisemitisme aangeklaagd. Door het gerechtshof werd ik vrijgesproken. Maar het openbaar ministerie heeft het nu bij de Hoge Raad neergelegd.

Het treurigste van alles is dat veel mensen zich over deze kwestie uitlaten zonder het boek te lezen. Als je Jan heet en je verkoopt haring op de hoek van de Herengracht, dan is dat niet erg. Maar van een columnist in een landelijk dagblad of een intellectueel die zijn mening in een of ander forum verkondigt, mag je toch verwachten dat hij het boek ook heeft gelezen.

Zou u positief staan tegenover een absoluut geheugen?

Het geheugen is net als het staartbeentje een van de atavismen van de evolutie. Het is ontwikkeld om te overleven. Maar met zoveel informatie als tegenwoordig kun je maar het beste zoveel mogelijk vergeten. Het zou aardig zijn als het mogelijk werd om je geheugen selectief op te schonen. Control Alt Delete en weg alle kwade gedachten.

Hebt u al eens overwogen te emigreren?

De Russische negentiende-eeuwse dichter en diplomaat Tsjoetjev, schreef dat hij terug in Petersburg altijd last kreeg van herauswee. Dat heb ik ook in Nederland. Ik ondernam verschillende emigratiepogingen. De eerste keer tijdens mijn studie Russisch. Ik vond de sfeer op het instituut verschrikkelijk. En in mijn kelderwoning tegenover de Nederlandse bank aan de Stadhouderskade/hoek Van Woustraat, zag ik alleen maar voeten voorbij komen. Ik had de obsessieve gedachte om een gat te maken in de muur, de bank te beroven en weg te gaan uit Nederland. Op mijn drieëntwintigste ging ik naar Gent. Na een week was ik weer thuis. Na mijn studie heb ik anderhalf jaar in Spanje gewoond. Maar daar moest ik weg omdat ik geen werkvergunning kon krijgen. Nu woon ik al vier jaar in Rusland. Deze poging lijkt geslaagd. Maar ik kom altijd weer terug hoor. Net als een dief op de plaats van zijn misdrijf.

Kunt zich een vrouwenwereld voorstellen?

Reve zei ooit: 'Een man mag veel weten, een vrouw begrijpt alles'. Zo is het. De vrouw heeft het geheim van de schepping in zich. Als God bestaat dan is het een vrouw. En als het toch een man is, dan is het een dameskapper.

Waar kunt u eerder buiten

a uw geboortegrond?

b vaderland?

c vreemde?

Carmiggelt zei eens: 'De geheelonthouder heeft gelijk, maar alleen de alcoholist weet waarom'. Dat geldt ook voor de thuisblijver. Hij heeft gelijk, maar alleen de emigrant weet waarom.

Wat u hebt u van uw geboortegrond vooral lief:

a het landschap?

b dat de mensen wat hun gewoonten betreft met u overeenkomen, dat wil zeggen dat u zich aan de mensen hebt aangepast en daarom op een goede verstandhouding kunt rekenen?

c gewoonten en gebruiken? d dat u het daar zonder vreemde taal kunt stellen?

e herinneringen aan uw kindertijd?

Het Nederlanderschap bloeit in de emigratie met al zijn parafernalia, zoals hagelslag en pindakaas. Er bestaat een soort omgekeerd tempo doeloe bij Nederlanders in het buitenland.

Welke gerechten eet u uit heimwee (de Duitse vakantiegangers op de Canarische eilanden laten zich bijvoorbeeld dagelijks de Sauerkraut per vliegtuig nasturen) en voelt u zich daardoor in de wereld wat meer geborgen?

Mijn vriendin kookt erg lekker. Ze catert ook bij mensen thuis. De meest verwende tongen weet ze te strelen met haar eten. Maar als ik er niet ben, dan vergrijpt ze zich aan de goedkoopste pelmjeni - een Russische ravioli - met wat zout voor de smaak. Dan komt ze thuis in haar vroegste jeugd. Zo ga ik 's ochtends niet de deur uit zonder een dik belegde boterham met hagelslag en extra boter te hebben gegeten. Misschien kan er eens een onderzoek gedaan worden naar het verband tussen een andijvie etende Nederlander in het buitenland en de graad van geluk in zijn jeugd.

Als u de landgrens overschrijdt en u weer in uw geboorteland weet: komt het voor dat u zich juist op het moment waarop het heimwee vervluchtigt, eenzamer voelt, of wordt bijvoorbeeld door het zien van vertrouwde uniformen (spoorwegmannen, politie, militairen enzovoort) het gevoel een eigen land te hebben bij u nog versterkt?

Zodra ik de grens over ben, barst het Wilhelmus tussen beide oren los. Ook nog na mijn veroordeling. De koningin staat boven de partijen. Als zij mijn boek leest, zal ze justitie wel tot de orde roepen. Ik ben in naam van de koningin veroordeeld, in naam van de koningin vrijgesproken en nu opnieuw in haar naam voor de Hoge Raad gesleept. Dat vind de koningin nooit goed, denk ik.