Pinochet is ook in Chili een paria geworden

Als Augusto Pinochet inderdaad wordt vrijgelaten, zal hij bij terugkomst zijn land niet herkennen. Zijn verblijf in Engeland heeft Chili radicaal veranderd. De generaal ging weg als een held, maar komt terug als een politieke eenling, een persona non grata. Niemand wil meer met hem gezien worden.

,,Ze roepen altijd hetzelfde, mijnheer'', zegt een winkelende vrouw. Ze kijkt verveeld toe hoe meer dan duizend mensen met foto's van verdwenen of vermoorde familieleden door het centrum van Santiago lopen. Kantoorpersoneel langs de kant grapt over de leuzen. Een oude zwerver kijkt op van zijn vuilnisbak en tikt met een plastic flessendop mee op de maat van de roep om gerechtigheid.

Chili is moe van Pinochet en alles wat er omheen zit. De koppen in de krant, de discussies over zijn verleden en de demonstraties van zijn slachtoffers. Een 'Monica Lewinsky-effect' noemt politicoloog Ricardo Israel het. ,,Alleen nog interessant voor politici en de media, maar de meeste Chilenen hebben er genoeg van'', zegt hij.

Hoe anders was de situatie toen Pinochet zestien maanden geleden zijn land verliet. 'Bijna God' was hij volgens zijn tegenstanders, 'de belangrijkste man van het land' volgens zijn vrienden. Als Pinochet terugkeert, komt hij noch als het een, noch als het ander, doch als een oude man, die de justitiële dans slechts kon ontspringen op grond van zijn slechte gezondheid.

,,Pinochet is moreel en politiek verslagen. Geen enkele groepering in Chili wil nog met hem te maken hebben'', concludeert de jurist Hernan Montealegre. ,,Chili is jarenlang door hem geterroriseerd. Hij en zijn militairen waren onaantastbaar want onze politici waren bang voor een nieuwe staatsgreep'', legt hij uit. ,,De detentie in Londen heeft ons wakker geschud.''

Chili durfde pas vragen te stellen toen 'papa' even weg was. De gevolgen zijn dramatisch. Sinds Pinochets aanhouding is het aantal zaken tegen hem in eigen land uitgegroeid tot 57. Strafrechtelijke onderzoeken tegen militairen zijn in een stroomversnelling gekomen.

Een reeks hoge officieren is vastgezet. Pinochets amnestieregeling is voor gevallen van verdwijning nietig verklaard. En militairen en organisaties voor de mensenrechten zijn met elkaar aan tafel gaan zitten.

,,Er is hier absoluut niemand meer die niet accepteert dat Pinochet bij terugkomst berecht moet worden'', vervolgt Montealegre. ,,Dat is enkel en alleen mogelijk geworden door de aanhouding in Engeland.''

Niet dat het tot een proces en veroordeling zal komen. Alleen de grootste optimisten geloven daar in. Juridisch zal hij overeind blijven, maar in politiek opzicht is de voormalige dictator een paria geworden.

,,Politiek? Pinochet heeft zich nooit geïnteresseerd voor politiek'', reageert Monica Wehrhahn verontwaardigd. Voor de woordvoerster van de Fondacion Pinochet is 'Augusto' nog altijd een extreem lieve man die het land van de ondergang heeft gered. Ze begrijpt niets van de suggestie dat hij bij terugkeer zijn openbare functies zou moeten neerleggen.

Dat idee was aanvankelijk voorbehouden aan Pinochets politieke tegenstanders, maar is nu algemeen geworden. Vorige week verklaarde zelfs de christen-democratische president Eduardo Frei dat dit hem het beste lijkt.

Ook in het leger gaan stemmen op voor een totale verwijdering van hun voormalige held. ,,Zijn aanwezigheid in de politiek bemoeilijkt de dialoog tussen burgers en militairen'', zegt Jaime Garcia, generaal-b.d. en voormalig directeur van de Academie voor Krijgskunde. ,,Door zich terug te trekken zou hij de verzoening een dienst bewijzen.''

Volgens Ricardo Israel heeft het leger er belang bij dat Pinochet verdwijnt. ,,De huidige bevelhebbers waren luitenants ten tijde van de staatsgreep. Ze worden dankzij Pinochet geconfronteerd met zaken waar ze niet voor verantwoordelijk zijn'', zegt Israel.

Langzamerhand rijst de vraag wie Pinochet eigenlijk nog ophaalt van het vliegveld als hij terugkeert. De Chileense regering heeft verklaard niets te willen organiseren.

En zelfs Joaquin Lavin, de rechtse kandidaat die vorige week de verkiezingen verloor, liet weten dat hij ,,zonder twijfel op vakantie zal zijn''.

Zeker is dat hoge militairen deel gaan uitmaken van het ontvangstcomité samen met, niet te vergeten, vriendin Wehrhahn van de Pinochet Stichting. Maar of ze nog in de ontvangsthal passen is de vraag.

,,Op die dag zullen we met duizenden zijn'', zegt een verbeten Fabiola Letelier. Zij is de zus van de vermoorde ambassadeur van Salvador Allende in de Verenigde Staten. Letelier werd daar met een autobom gedood door de Chileense geheime dienst Pide.

Ook Fabiola Letelier is moe. Maar niet van Pinochet. Hij mag dan een politiek lijk zijn, voor de duizenden slachtoffers van de dictatuur geldt maar een ding: gerechtigheid. Voor hen zal Pinochet tot aan zijn dood bovenaan de agenda blijven.