Zalm op glad ijs met 'ideetje' huurwaarde

In het land dat lenen voor een huis het ruimst subsidieert, komt de minister van financiën plots met het idee het aflossen van hypotheekleningen te belonen. Wie de schuld tot nul terugbrengt, moet een schouderklopje krijgen, opperde minister Zalm gisteren.

Zalm vindt het 'een beetje sneu' als mensen geen hypotheekrente meer mogen aftrekken van de belasting, maar wel door diezelfde fiscus worden aangeslagen voor het huurwaardeforfait. Dat klinkt heel consequent. Maar in werkelijkheid is deze huizenbezitter helemaal niet zielig. Dertig jaar lang heeft hij van een zeer ruime aftrekregeling genoten, waar het huurwaardeforfait bleekjes bij afsteekt. De aftrek kostte de overheid in 1998 ongeveer 29 miljard gulden, het huurwaardeforfait leverde 4,5 miljard op.

Uit de steeds terugkerende discussie over het huurwaardeforfait blijkt dat het een gekunstelde constructie is. Het komt erop neer dat het huis in Nederland de fiscale behandeling van een investering krijgt. De huizenbezitter kan de kosten, de hypotheekrente, aftrekken. Daar staat tegenover dat hij het inkomen uit het huis, de huurwaarde, bij zijn inkomen moet optellen. De fiscus doet alsof de eigenaar het huis aan zichzelf verhuurt. Hij mag er van zichzelf gratis wonen. Dat is inkomen in natura en moet belast worden.

Het is een wat moeizame redenering. Een huis is eigenlijk geen productiemiddel. Het levert consumptief woongenot op, en is daarnaast een eerste levensbehoefte. Ook de fiscus voelt aan zijn theewater dat het niet helemaal klopt. Het huurwaardeforfait is daarom lager dan het eigenlijk zou moeten zijn. Maar het is ook lager omdat de overheid het kopen van een eigen huis wil stimuleren. Voor een fiscale purist zouden de lusten van de renteaftrek ongeveer even hoog moeten zijn als de lasten van de huurwaarde. Fiscalisten hebben er dan ook in het verleden regelmatig voor gepleit het huurwaardeforfait juist te verhogen. Alleen dan zou politiek Den Haag het kunnen volhouden de renteaftrek ongemoeid te laten.

En daar doemt het gladde ijs op, waar iedereen zich op begeeft die aan het huurwaardeforfait wil rommelen. Verlagen of afschaffen van het huurwaardeforfait houdt in dat de ruime aftrek van hypotheekrente op de helling moet. Anders gaat er nog meer geld naar de toch al rijkelijk gesubsidieerde huiseigenaar. De kloof met de huurder, die gemiddeld slechts een derde uit de staatskas ontvangt, wordt nog groter dan die al is. Nu is het nog de bedoeling dat de huurwaarde in 2001 meestijgt met de huren. Het CDA heeft voorgesteld die stijging achterwege te laten, en het forfait op termijn af te schaffen.

Het zou verrassend zijn als het idee van Zalm een eerste stap is op zijn geheime agenda om de de hypotheekrenteaftrek ter discussie te stellen. Erg waarschijnlijk is het niet. Elk voorstel om het huurwaardeforfait te verlagen zou wel gepaard moeten gaan met een plan om de huurders voor verdere achterstand te behoeden. Ook daar is nog weinig van te merken nu staatssecretaris Remkes van volkshuisvesting deze week liet weten dat de huren toch met 4,25 procent mogen stijgen.

Het 'ideetje' van Zalm - zoals een D66-Kamerlid het gisteren noemde - getuigt daarnaast van een dubbele moraal. Eerst stimuleert de overheid het lenen van zo groot mogelijke bedragen voor een huis, door de onbeperkte renteaftrek. Vervolgens ziet dezelfde overheid toch liever dat de schuld tot op de bodem wordt afgelost.