Stansfield & Hooykaas: openbare kunst

'Als het interview maar niet alles uitlegt. We willen wel dat er genoeg vragen worden opgeroepen zodat mensen zelf gaan kijken.'

Madelon Hooykaas (Maartensdijk, 1942) en Elsa Stansfield (Glasgow, 1945), sinds vijfentwintig jaar trendsettend kunstenaarsduo, 'pioniers van de videokunst', laten in hun atelier bij het mooie Amsterdamse Prinseneiland hun nieuwste kunstwerk zien: de video 'Re:location'. 16 minuten boeiende 'openbare kunst': ,,Via kunstkanaal zal het direct de huiskamers inkomen. Meestal is openbare kunst iets als een fontein. Met dit voorstel uit 1991 gavenwij als eersten een nieuwe invulling aan 'openbare kunst'.'' Ze willen heus graag over het nieuwe werk praten, 'maar wat valt er uit te leggen?', zie je deze beschaafde koninginnen van de videokunst denken. Inderdaad, het werk is zeer helder, met krachtige, direct aansprekende beelden, en over een subtiel onderwerp als 'de reis van een steentje'. Maar juist de persoonlijke omgeving van hun atelier nodigt uit meer te willen weten: door de andere andere werken die er staan opgesteld, wordt de verbeelding van de kijker geprikkeld. Ze proberen het dus, maar, waarschuwt Stansfield, ,,als ik er morgen over zou vertellen, kan het weer anders zijn. Als ik m'n eigen werk goed vind, ontdek ik elke keer weer iets nieuws.'' ls het interview maar niet alles uitlegt. We willen wel dat er genoeg vragen worden opgeroepen zodat mensen zelf gaan kijken.'

Hooykaas en Stansfield behoorden vijfentwintig jaar geleden tot de eersten die video gebruikten in de beeldende kunst. Ze werkten al samen met filmprojecten, maar video bood nieuwe mogelijkheden: ,,Je kreeg direct resultaat, de kijker hoefde niet in donkere zaaltjes te zitten zoals bij film, op iedere plek kon het vertoond worden''. Ze laten graag de kijker graag een eigen verhaal bedenken, aanvullen, associëren. Ook de huidige nieuwe media als cd-rom en internet passen uitstekend in hun streven naar interactiviteit tussen kunst en beschouwer, zoals hun gelauwerde cd-rom 'Person to person' (1998) laat zien.

Toch beschouwen zij zich niet als 'videokunstenaars': ,,Die term is achterhaald nu iedereen met video en camera rondloopt. We zijn eerder beeldhouwers met hedendaagse middelen. We gebruiken videobeelden in een groter sculpturaal geheel.'' Stansfield loopt naar het werk 'Turning point' (1995), een 'interactieve videosculptuur'. Anders dan deze benaming doet vermoeden, is het geen log gevaarte met onduidelijke videobeelden, maar een mooi vormgegeven 'drieluik' van metaal, met in de buitenluiken twee kleine beeldschermpjes verwerkt. Op de schermpjes is een heldere video van een droog, opengebarste natuurlandschap te zien. ,,De beelden draaien om de eigen as, en veranderen in een stad. Want aarde is het basismateriaal voor een stad, het zijn de bouwstenen voor de huizen. En andersom komt de stad ook weer terug tot aarde. Dit natuurlijke, cyclische verloop van de tijd is een belangrijk thema in ons werk. Maar leg je hand nu eens op het koperen middenpaneel. Door de warmte van je hand stopt de beweging. De kijker kan dus ingrijpen.''

Stansfield en Hooykaas gebruiken 'natuurlijke' materialen als koper, lood of steen in combinatie met technologie. ,,Wij zien natuur en technologie als twee gelijkwaardige zaken. Technologische instrumenten als video en computers zijn toch gemaakt van natuurlijke grondstoffen? Het is één geheel.''

De nieuwe video haakt in op de oude thematiek. Hij begint in een bijna mytisch landschap, zoals blijkt een enorme steengroeve. ,,Ontelbaar veel steentjes en schelpen hebben zich in jaszakken van reizigers over de wereld verplaatst. Ze zijn in naam van kunst, wetenschap of toerisme uit hun natuurlijke omgeving gelicht om in huiskamers en musea tentoongesteld te worden. Ze worden niet zozeer weggerukt, maar verplaatsen zich langzaam van de ene naar de andere plek op aarde. Die verplaatsing verandert de wereld constant.'' De video toont op een bepaald moment een toeristisch fotoboek. We zien foto's van het landschap waaruit het steentje afkomstig is, en ook foto's van toeristen voor exotische landschappen en monumenten. ,,Ook hier is sprake van een vorm van verplaatsing. Toeristen fotograferen over de hele wereld, en nemen deze in de camera opgeslagen plekken overal mee naartoe.''

,,Wij willen geen lineair verhaal laten zien. De kijker moet er zelf mee aan de slag. Het is kunst voor nieuwsgierige mensen.''