Van Dam was paria in India

Hans van Dam, die jarenlang gevangen zat in een cel in India, daar ziek werd en nu van de Nederlandse staat een schadevergoeding eist, was aan zijn lot overgelaten. De ambassade in New Delhi had hem niet alleen kunnen, maar ook moeten redden.

Hans van Dam arriveerde in Madras, India, toen ik er daar juist een tienjarig verblijf had opzitten. Zodoende kan ik me een concrete voorstelling maken van zijn wedervaren.

De flowerpower-beweging uit de jaren zestig heeft de reputatie van westerlingen deerlijk geschaad. Het ontbrak de hippies aan de voor Indiërs zo belangrijke openbare ingetogenheid. 'Hippie' is dus iedere westerling die zich diskwalificeert door openlijk te tonen niet veel geld te hebben, zich te nonchalant of bloot te kleden of zich luidruchtig te gedragen. 'Hippie' zijn ook zij, die niet duidelijk zijn te plaatsen als toerist, als genodigde van een cultureel instituut, als bezoeker van vrienden of familie. Men moet altijd te relateren zijn aan een groep, liefst één met een zekere status.

Dat geldt ook voor de Indiërs zelf. Niets is voor hen van zo'n cruciaal belang als het sluiten van respectabele huwelijken en het aanknopen van respectabele relaties. Daarom wordt de westerling die aan zekere Indiase normen voldoet, overspoeld door mensen die uit zijn op sociale contacten. Dat is een noodzakelijk kwaad. De politie kent de happigheid van Indiërs op het aanknopen van vriendschappen met westerlingen. Het is dus voor een buitenlander geen aanbeveling los rond te lopen of alleen in gezelschap te verkeren van lieden die buiten de Indiase maatschappij staan. Men wordt dan al gauw als een 'hippie' gekwalificeerd en 'hippies' worden altijd gerelateerd aan drugs.

Eens ben ik in aanvaring gekomen met een lagere politiebeambte. Op advies van mijn vriendenkring ben ik toen persoonlijk naar de hoogste politiechef in Madras gestapt. Ik werd uiterst hoffelijk en behulpzaam bejegend en de desbetreffende politieman werd geschorst. Alleen met een solide netwerk van insiders kun je het als buitenlander zo spelen.

Maar dat gold niet voor Hans van Dam, blijkbaar. Dat de honorair consul van het Koninkrijk der Nederlanden niet stond te trappelen om hem in de gevangenis op te zoeken, is begrijpelijk. Deze man heeft het ambt van honorair consul aanvaard naast zijn reguliere werk, als erebaantje om het prestige van zichzelf en zijn familie te bevorderen. Zijn voorganger was tegenover mij altijd zeer hoffelijk. Maar ik denk niet, dat hij mij graag in de gevangenis had opgezocht als ik was opgepakt wegens hasjbezit, want dat is ongunstig voor zijn eigen reputatie.