Een vlucht voorwaarts

Het voorstel van het Amsterdamse gemeentebestuur het Gemeentelijk Vervoersbedrijf (GVB) te verzelfstandigen en later te privatiseren, waartegen het personeel gisteren uit protest in staking ging, laat zich het beste kenschetsen als een vlucht voorwaarts, uit pure armoede. Amsterdam is er op geen enkele manier in geslaagd orde op zaken te stellen, nu mag de markt het oplossen. De gemeente is er zo met goed fatsoen van af, en het publiek kan straks met klachten terecht bij een geprivatiseerde onderneming.

Het treurige is dat Amsterdam er zo'n bende van heeft gemaakt dat het voorstel om die reden bijval verdient. Het is immers ondenkbaar dat een geprivatiseerde onderneming het er nog slechter van af zal brengen. Een particulier bedrijf heeft er tenminste alle belang bij fraude en zwartrijden tegen te gaan, wat het gemeentebestuur jarenlang geen zier leek te interesseren.

De janboel is een uitvloeisel van de alles-moet-kunnen-mentaliteit van de jaren zestig en zeventig. Aanpakken van zwartrijden was geen issue, want waarom zou je die arme drommels lik op stuk geven, of burgers lastigvallen met controle en tourniquets? Daar krijg je alleen maar narigheid van en die vertaalt zich bij verkiezingen niet in klinkende raadszetels. Misschien ook hadden raadsleden en bestuurders gewoon andere dingen aan hun hoofd.

Hoe het zij, die nonchalance legde de basis voor een verderfelijke mentaliteit. Goedwillende burgers voelden zich gekke henkie als ze wel betaalden en het personeel interpreteerde deze alles gedogende houding vooral als een alibi om zelf ook ruim in de gemeentelijke beurs te tasten (fraude) en om de haverklap te staken. In Amsterdam gaat het vervoer gemiddeld twee keer per jaar plat.

Daarmee vergeleken is verzelfstandiging al gauw vooruitgang. Maar de burger zij gewaarschuwd. De verliezen van het GVB zijn niet alleen een gevolg van wanbeleid, ze ontstonden ook doordat raadsleden de belangen van het openbaar vervoer zwaar lieten wegen, wat vaak ten koste ging van de bedrijfsresultaten. Een geprivatiseerd bedrijf zal minder lankmoedig met dit belang omgaan. Voor niks gaat de zon op. Bovendien zal het personeel een forse prijs vragen voor het verlies van zijn ambtenarenstatus. Er is dus wel degelijk ook sprake van een armoedebod.