Later beter leren

Toevallig moet ik vandaag afscheid nemen van een dierbaar iemand. Zoiets zet tot denken aan. Onder meer over de vraag, wat je eigenlijk leert in welke levensfase en of je dat later ook in gedrag omzet, en onder welke omstandigheden.

Zulke vragen zijn actueel. Er wordt openlijk gepleit voor voorschoolse programma's en voor ingrepen in de gezinsopvoeding, om zo latere ontsporing en criminaliteit te voorkomen. Zou het echt zo eenvoudig liggen? Vloeit wat je later doet voort uit wat je eerder leerde?

Stel, ze dreigen in je jeugd met hel en verdoemenis als je aan geboortebeperking doet, op een hostie bijt of niet tijdig biecht. Je neemt die opvattingen over, verinnerlijkt ze. Hou je dat soort ideëen je leven lang vast? De persoon aan wie ik denk, gelukkig niet. Hij leerde er nieuwe dingen overheen, leerde later beter. Door voorlichting, cursussen, bijscholing, media of gewoon in het praktische leven, door te ervaren wat wel en niet in het eigen en andermans voordeel uitpakt.

Lang geleden leerde hij bij de Katholieke Jonge Werkman dat katholieke werkgevers en katholieke werknemers één gemeenschappelijk belang dienen, corporatief. Op zijn laatst in de jaren zeventig vielen hem de schellen van de ogen en kon ook de oude Molkenboer hem niet meer wijsmaken dat bedrijfssteun aan alle partijen evenzeer ten goede komt. Goedgelovigheid tabee. Later beter geleerd!

Misschien bracht hij er zelfs begrip voor op, toen zijn vader hem in de jaren dertig niet naar de ULO liet gaan omdat er thuis centen moesten binnenkomen, maar vijftig jaar later stond hij toch te grienen bij een klassenfoto van de jongens die wel mochten. Die 'wat werden'. Meer dan hij, vond-ie. De vakbond, niet school of kerk, leerde hem de notie van sociale rechtvaardigheid. Die hield bijna tachtig jaar stand. Of die ideëen van verantwoordelijkheid, van sociale gedrevenheid en van solidariteit bij mijn kinderen nu nog net zo kansrijk zouden zijn? Niet dat hun opvoeding faalde.

Maar hoe functioneel zijn zulke opvattingen praktisch in de huidige, geïndividualiseerde risicomaatschappij? Of leren ook zij later weer beter?

Ik draag vandaag geen idealen ten grave, toch zeker.