Laat mij apocrief zijn, laat mij een dief zijn

Het Bachjaar. Concerten, cd's, biografieën, balletten, toneelstukken, tentoonstellingen en curiosa - 250 jaar na zijn dood wordt de componist der componisten alom geëerd en geprezen. Aflevering 43 van een wekelijkse rubriek over alles wat met Bach te maken heeft: Acteur en dramaschrijver Hubert Fermin over 'De botten van Bach'.

Het gaat toch louter om de muziek zelf? We hoeven toch niet te weten wat een beroemd componist op zijn twaalfde verjaardag cadeau kreeg, wat zijn lievelingsgerecht was en waar hij begraven ligt? Gesteld dát hij ooit begraven en herbegraven werd, en dat er geen doldrieste onverlaat met diens geraamte aan de haal ging. Waarom ging Appel-acteur en dramaschrijver Hubert Fermin dan toch op zoek naar de lichamelijke overblijfselen van Johann Sebastian en doopte hij zijn theatrale queeste 'De botten van Bach'?

Fermin knikt ootmoedig. ,,Dat hele Bachjaar is erg opgeklopt. Als je ziet hoeveel Bachreizen er zijn, met Bachmaaltijden en Bachwijnen. Natuurlijk gaat het alleen om de muziek. En toch, kennelijk willen wij steeds opnieuw het spirituele aan het vleselijke koppelen. Er gaan mensen naar Graceland als pelgrimstocht voor Elvis of naar Stratford-upon-Avon in de verwachting dat er wat met hen gebeurt als ze bij het graf van Shakespeare staan. En ja, als ik in Mycene rondwandel kan ik de gedachte niet onderdrukken dat Agamemnon daar ergens moet hebben gelopen. Bij het Orestespoortje denk je toch: hoe zou ie hier verder gevlucht zijn? Op de markt van Leipzig stonden dit jaar duizenden mensen bij Bachs sterfdag stil. Maar wat déden die daar eigenlijk? Ik bedoel dat niet beschuldigend, maar het blijft een wonderlijk fenomeen.''

Op verzoek van de Stichting Bachjaar schreef Fermin het toneelstuk 'De botten van Bach', dat met acteur Herman Naber en musicus Carl Beukman onder regie van Saskia Mees vanaf vrijdag in het Haags Gemeentemuseum speelt. Te midden van 'eindeloze boeken over contrapunt' stuitte hij in de bibliotheek op een 'wonderlijk werkje' van de 19de-eeuwse romancier J.H. Sikemeier, waarin de hoofdfiguur op de zolder van de universiteit van Leipzig oog in oog met een bergje geprepareerde beenderen komt te staan: de botten van Bach.

Op basis daarvan stelde Fermin een monoloog samen, waarin een bassist en de diabolische figuur Brachvogel eerst ook naar Bachs botten speuren, maar allengs meer verzeild raken in een Faustiaanse reis. Fermin houdt lang verborgen wát de naamloze bassist nou eigenlijk zoekt, zelfs het personage Brachvogel wordt zenuwachtig van die vraag. Teneinde zich te situeren stond Fermin op het punt om zelf ook naar Leipzig te reizen, maar fotoboeken en plattegronden hielpen hem afdoende om Leipzig dramaturgisch te duiden.

'De botten van Bach' is van begin tot einde een verdichting, maar dat betekent niet dat ter sprake komende bijfiguren als Bismarck, Goethe en Luther er maar wat onhistorisch op los mogen raaskallen. Aan de hand van foto's zocht Fermin naar het destijdse Leipziger klimaat waarin de bomen inderdaad 'op de westenwind wuiven', liet hij Goethe waarheidsgetrouw 'langs de wenteltrap / waar je nu een slag in de lucht slaat' klimmen, en citeerde hij een ooggetuige die een verlegen Luther aan een boeket zag ruiken: ,,Daarboven mager van de zorgen / altijd wachtend op zijn kans / zijn zestiende-eeuwse smoel / besmuikt in een ruikertje.'' In verlegen bescheidenheid concludeert Fermin: ,,Het is toch aardig dat de feiten kloppen, al zijn die voor de voorstelling niet van belang.''

Bach zelf spreekt niet mee, althans niet letterlijk, maar is aan het slot te horen in de taal waarom alles begon: muziek. Drie Christines (Sophie, Benedicta en Dorothea als metaforen voor Bachs dochters) zingen op 'Erbarme dich' uit de Matthüus Passion. Voor de poëtische verstaander weerklinkt daarin en passant tevens Lucebert: ,,Verman mij / Hoor mij / Verstoor mij // Gesel mij, heb mij lief // Laat mij apocrief zijn / Laat mij een dief zijn. // Laat mij geboren zijn / Laat mij dood zijn.''

'De botten van Bach', vanaf vrijdag t/m 23/12 in het Haags Gemeentemuseum.