'Mijn vriendin is zwanger, telt dat als bewijs?'

,,Geen paniek, mama, geen paniek, alles komt in orde.'' Moeder en dochter Manacherov zijn op hoop van zegen naar de vreemdelingendienst in Antwerpen gekomen. ,,Ben ziek'', klaagt de moeder. De Georgische familie woont al enkele jaren in de havenstad, maar een deel van het gezin beschikt niet over de benodigde documenten. Die hopen ze nu alsnog te krijgen.

Om halftien gaan de deuren aan de Lange Nieuwstraat open voor de registratie van illegalen en asielzoekers die voor legalisering in aanmerking hopen te komen. Het is dringen in de vrieskou buiten. Binnen overheerst de teleurstelling, meestal door onwetendheid.

Naar schatting 50 000 tot 70 000 mensen zonder papieren en asielzoekers maken een kans om erkend te worden. Het gaat om mensen die voor 1 oktober 1999 in België verbleven. Zij hebben drie weken om zich te laten registreren. En dan nog eens vier weken om te bewijzen dat ze al minstens vier jaar (asielzoekers) een aanvraag hebben lopen of zes jaar (illegalen) in België wonen. Het kan nog een jaar duren voor ze weten waar ze aan toe zijn.

De gelukzoekers die op de eerste dag van de campagne aan de deur staan moeten acht A4-velletjes invullen en bewijsstukken overleggen. Er zijn extra tolken opgetrommeld, toelichting in verschillende talen is beschikbaar. Toch snappen de meesten niet wat zij moeten doen. Ook de afhandeling verloopt allesbehalve vlekkeloos. De computers bij de loketten slaan voortdurend op tilt. Een ramp is dat niet, de meeste mensen komen alleen maar documenten ophalen.

De Pool Arkadiusz (28) heeft zijn mapje met bewijsstukken meegenomen. Hij is al negen jaar in Antwerpen. Om aan de dienstplicht in zijn land te ontsnappen nam hij na de val van de Muur de benen naar België. ,,Ik heb een Belgische vriendin, zij is zwanger van mij. Telt dat als bewijs?'' De ambtenaar weet het niet.

Lea Lothy is een 44-jarige Congolees zonder papieren. Voor veel illegalen is hij een bekende verschijning. Zijn 'sans-papiers office' helpt mensen bij hun martelgang door de bureaucratie. ,,Veel mensen blijken gewoon slecht op de hoogte'', is zijn ervaring. ,,Of ze zijn bang, velen zijn niet komen opdagen.'' Lothy behoort tot degenen die in de havenstad hun toevlucht zochten tot kerkasiel om het probleem van de illegalen onder de aandacht te brengen. Inmiddels is zijn stichting erkend en krijgt hij subsidie. Dat neemt niet weg dat hij een illegaal blijft. Zijn aanvraag gaat hij morgen indienen.

De afgelopen tien jaar heeft hij kunnen overleven, dankzij af en toe een zwart baantje. Nu is hij fulltime bezig met mensen zonder papieren. ,,Wij zijn destijds de kerkactie begonnen om te laten zien dat wij geen criminelen zijn, maar in vrede willen leven.''

Het Vlaams Blok is daar niet van overtuigd. Zo'n 150 volksvertegenwoordigers en sympathisanten proberen, tevergeefs, tot bij de vreemdelingendienst te komen. Het erkennen van illegalen is de wereld op zijn kop zetten, protesteert Filip Dewinter, boegbeeld van extreemrechts in Antwerpen. 'Illegalen, oost, west, thuis best', heffen de betogers hun borden.