'Religieuze' rellen

,,Jihad, heilige oorlog! Dood aan de christenen op de Molukken!'', scandeerde gisteren weer een uitzinnige menigte moslims in de Indonesische hoofdstad Jakarta. Na berichten over een bloedbad op het Noord-Molukse eiland Halmahera, waarbij christenen in de week na kerst tientallen islamieten zouden hebben afgeslacht, dreigden de moslims wraak te nemen.

Vooraanstaande moslim-leiders hebben geprobeerd de gemoederen te sussen. Maar vanuit de haven Tanjung Priok in Jakarta zou de eerste boot met wraaklustige moslims al naar de Molukken zijn vertrokken.

,,De media en prominente politieke leiders als Amien Rais, voorzitter van het Volkscongres, hebben het vuurtje tussen moslims en christenen aangewakkerd'', zegt voorzitter Aesh van de Synode van Bijbelkerken op Halmahera. ,,Sommige kranten hebben feiten verdraaid door termen als genocide te gebruiken en dodentallen te noemen zonder hun bronnen te checken. En van Rais had ik beter verwacht dan meejuichen met de moslims.''

Dominee Aesh was in Jakarta toen aan de noordoostkust van Halmahera het drama losbarstte. Hij wachtte op een ontmoeting met president Wahid en vice-president Megawati om ze de oorzaak van de oplopende spanningen op het grootste eiland van de Molukken uit te leggen. Hij kwam te laat. ,,Het geweld op de Molukken wordt nu door iedereen afgedaan als een religieus conflict. Maar op het Halmahera zijn etnische spanningen uit het verleden de oorzaak van de huidige strijd'', zegt dominee Aesh.

Oorspronkelijk woonden in het noordoosten van Halmahera, in het zogenaamde Kao-district, moslims en christenen vredig met elkaar samen. Zowel de christenen, die de meerderheid vormen, als de moslims behoren tot de Kao-stam. Dit harmonieuze beeld veranderde in 1975. Op het nabije eiland Makian dreigde een vulkaanuitbarsting. Uit voorzorg werden 17000 Makianen naar Halmahera overgebracht.

,,Toen ze aankwamen wachtten de Kao-mensen ze met open armen op. Maar dat gevoel was snel over'', zegt de dominee. ,,De Makianen behandelden de Kao-christenen als minderwaardig. Makianen zijn strenge moslims en ze vinden de Kao-mensen smerig omdat die varkens eten. Bovendien spreken de bevolkingsgroepen een andere taal.''

De eerste conflicten braken uit toen de Kao-mensen grond moesten inleveren voor de bouw van huizen voor de nieuwkomers. De regering liet de onvrede op zijn beloop. In augustus vorig jaar vlogen de twee bevolkingsgroepen elkaar in de haren. De toenmalige president Habibie had Halmahera in twee districten laten verdelen, met een eigen woongebied voor de Makianen.

,,De protesten van het Kao-volk waren enorm, omdat vijf christelijke Kao-dorpjes bij het Makian-district waren gevoegd. De Kao hebben traditioneel een sterk saamhorigheidsgevoel.'' Ook jaloezie speelde een rol: Kao-mensen zijn vissers en boeren, terwijl de Makianen, veelal handelaars, in betere huizen wonen.

Nadat in november het gerucht de ronde deed dat Makianen een Kao-dorpje in het Makian-district hadden aangevallen, kwamen heethoofden vanuit het Kao-district hun volksgenoten te hulp. Ze staken moskeeën in brand. De moslims van de Kao-stam kozen partij voor hun geloofsgenoten van de Makian-stam, waarmee de strijd ontaardde in een religieuze oorlog.

Tientallen Makianen vluchtten naar Ternate, waar ze wraak namen op christenen. ,,Het conflict breidde zich als een olievlek over de archipel uit. De christenen op Ternate werden hier belaagd door de moslims en vluchtten naar Manado, het noordelijkste puntje van Sulawesi.''

Aan de noordoostkust van Halmahera bereikte de strijd een hoogtepunt na Kerst. Hier vielen in diverse dorpjes moslims en christenen elkaar aan. Christenen zouden moslims in de moskee hebben afgetuigd en verkracht. Tientallen lijken zouden nu nog in de straten liggen. Maar christenen zeggen dat de moslims zich beestachtig gedroegen. Ooggetuigen spreken elkaar tegen. Door de slechte communicatie is de toedracht onbekend.

,,We zijn allemaal slachtoffer'', zegt dominee Aesh. ,,Het laatste dat ik van mijn vrouw heb gehoord is dat ze met de kinderen de jungle in is gevlucht.'' De dominee heeft inmiddels zijn gesprek met president Wahid gehad. Die beloofde een diepgaand onderzoek. Molukse vredesbewegingen in Jakarta roepen op tot verzoening. Morgen willen ze in het grootste voetbalstadion zoveel mogelijk Molukse moslims en christenen bijeen krijgen.